پس ببوس ضريح را ، پس از آن در بالاي سر دو ركعت نماز كن و در اين دو ركعت هر سوره كه خواهي بخوان و چون فارغ شدي پس بگو :
اَللّٰهُمَّ لَكَ ● صَلَّيْتُ وَ رَكَعْتُ وَ سَجَدْتُ لَكَ وَحْدَكَ لٰا شَرٖيكَ لَكَ لِاَنَّ الصَّلٰوةَ وَ الرُّكُوعَ وَ السُّجُودَ لٰاتَكُونُ اِلّٰا لَكَ لِاَنَّكَ اَنْتَ اللّٰهُ لٰا اِلٰهَ اِلّٰا اَنْتَ اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰي مُحَمَّدٍ وَ آلِمُحَمَّدٍ وَ اَبْلِغْهُمْ عَنّٖي اَفْضَلَ التَّحِيَّةِ وَ السَّلٰامِ وَ ارْدُدْ عَلَيَّ مِنْهُمُ التَّحِيَّةَ وَ السَّلٰامَ اَللّٰهُمَّ وَ هٰاتٰانِ الرَّكْعَتٰانِ هَدِيَّةٌ مِنّٖي اِلٰي مَوْلٰايَ وَ سَيِّدٖي وَ اِمٰامٖي الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ عَلَيْهِمَا السَّلٰامُ اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰي مُحَمَّدٍ وَ آلِمُحَمَّدٍ وَ تَقَبَّلْ ذٰلِكَ مِنّٖي وَ آجِرْنٖي عَلٰي ذٰلِكَ بِاَفْضَلِ اَمَلٖي وَ رَجٰاۤئٖي فٖيكَ وَ فٖي وَلِيِّكَ يٰا اَرْحَمَ الرّٰاحِمٖينَ .
پس برخيز و بگرد بسوي پاي مبارك حسين عليه السلام و زيارت كن علي بن الحسين عليه السلام را پس بگو :
اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ رَسُولِ اللّٰهِ اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ نَبِيِّ اللّٰهِ اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ اَمٖيرِالْمُؤْمِنٖينَ اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ الْحُسَيْنِ الشَّهٖيدِ اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ اَيُّهَا الشَّهٖيدُ ابْنُ الشَّهٖيدِ اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ اَيُّهَا الْمَظْلُومُ ابْنُ الْمَظْلُومِ لَعَنَ اللّٰهُ اُمَّةً قَتَلَتْكَ وَ لَعَنَ اللّٰهُ اُمَّةً ظَلَمَتْكَ وَ لَعَنَ اللّٰهُ [ص 289] اُمَّةً سَمِعَتْ بِذٰلِكَ فَرَضِيَتْ بِهٖ اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ يٰا وَلِيَّ اللّٰهِ وَ ابْنَ وَلِيِّهٖ لَقَدْ عَظُمَتِ الْمُصٖيبَةُ وَ جَلَّتِ الرَّزِيَّةُ بِكَ عَلَيْنٰا وَ عَلٰي جَمٖيعِ الْمُؤْمِنٖينَ فَلَعَنَ اللّٰهُ اُمَّةً قَتَلَتْكَ وَ اَبْرَءُ اِلَي اللّٰهِ وَ اِلَيْكَ مِنْهُمْ فِي الدُّنْيٰا وَ الْآخِرَةِ .
پس متوجه شو بجانب شهدا و زيارت كن ايشان را و بگو :
اَلسَّلٰامُ عَلَيْكُمْ يٰا اَوْلِيٰاۤءَ اللّٰهِ وَ اَحِبّٰاۤءَهُ اَلسَّلٰامُ عَلَيْكُمْ يٰا اَصْفِيٰاۤءَ اللّٰهِ وَ اَوِدّٰاۤءَهُ اَلسَّلٰامُ عَلَيْكُمْ يٰا اَنْصٰارَ دٖينِ اللّٰهِ وَ اَنْصٰارَ نَبِيِّهٖ وَ اَنْصٰارَ اَمٖيرِالْمُؤْمِنٖينَ وَ اَنْصٰارَ فٰاطِمَةَ سَيِّدَةِ نِسٰاۤءِ الْعٰالَمٖينَ اَلسَّلٰامُ عَلَيْكُمْ يٰا اَنْصٰارَ اَبٖيمُحَمَّدٍ الْحَسَنِ الْوَلِيِّ النّٰاصِحِ اَلسَّلٰامُ عَلَيْكُمْ يٰا اَنْصٰارَ اَبٖيعَبْدِاللّٰهِ الْحُسَيْنِ الشَّهٖيدِ الْمَظْلُومِ صَلَوٰاتُ اللّٰهِ عَلَيْهِمْ اَجْمَعٖينَ بِاَبٖي اَنْتُمْ وَ اُمّٖي طِبْتُمْ وَ طٰابَتِ الْاَرْضُ الَّتٖي فٖيهٰا دُفِنْتُمْ وَ فُزْتُمْ وَاللّٰهِ فَوْزاً عَظٖيماً يٰا لَيْتَنٖي كُنْتُ مَعَكُمْ فَاَفُوزَ مَعَكُمْ فِي الْجِنٰانِ مَعَ الشُّهَدٰاۤءِ وَ الصّٰالِحٖينَ وَ حَسُنَ اُولٰۤئِكَ رَفٖيقاً وَ السَّلٰامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكٰاتُهُ .
پس برگرد بجانب سر امام حسين عليه السلام و بسيار دعا كن از براي خود و اهل و عيال خود و برادران مؤمن خود .
عرض ميكنم موافق نقل محدث تا اين جا روايت محدثين فوق الذكر بود ، و از اينجا شيخ مفيد رحمه الله متمماتي براي اين زيارت ذكر نموده از نماز و دعا و زيارت عباس عليه السلام و مجدد زيارت شهداء و صلوات بر پيغمبر و ائمه [ص 290] اطهار (ص) و وداع كه محدث همه را نقل فرموده و ما اختصارا روايت نكرديم .
فصل - در زيارت حضرت عباس رضوان الله عليه است كه از فصل الخطاب روايت ميكنيم ، در فصل الخطاب است از بحار از ابيحمزه ثمالي كه گفت فرمود صادق عليه السلام هر گاه اراده كردي زيارت قبر عباس بن علي را و او بر شط فرات است مقابل حائر ميايستي بر باب سقيفه و بگو :
سَلٰامُ اللّٰهِ وَ سَلٰامُ مَلٰاۤئِكَتِهِ الْمُقَرَّبٖينَ وَ اَنْبِيٰاۤئِهِ الْمُرْسَلٖينَ وَ عِبٰادِهِ الصّٰالِحٖينَ وَ جَمٖيعِ الشُّهَدٰاۤءِ وَ الصِّدّٖيقٖينَ و الزّٰاكِيٰاتِ ● الطَّيِّبٰاتِ فٖيمٰا تَغْتَدٖي وَ تَرُوحُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ اَمٖيرِالْمُؤْمِنٖينَ اَشْهَدُ لَكَ بِالتَّسْلٖيمِ وَ التَّصْدٖيقِ وَ الْوَفٰاۤءِ وَ النَّصٖيحَةِ لِخَلَفِ النَّبِيِّ الْمُرْسَلِ وَ السِّبْطِ الْمُنْتَجَبِ وَ الدَّلٖيلِ الْعٰالِمِ وَ الْوَصِيِّ الْمُبَلِّغِ وَ الْمَظْلُومِ الْمُهْتَضَمِ فَجَزٰاكَ اللّٰهُ عَنْ رَسُولِهٖ وَ عَنْ اَمٖيرِالْمُؤْمِنٖينَ وَ عَنِ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ صَلَوٰاتُ اللّٰهِ عَلَيْهِمْ اَفْضَلَ الْجَزٰاۤءِ بِمٰا صَبَرْتَ وَ احْتَسَبْتَ وَ اَعَنْتَ فَنِعْمَ عُقْبَي الدّٰارِ لَعَنَ اللّٰهُ مَنْ قَتَلَكَ وَ لَعَنَ اللّٰهُ مَنْ جَهِلَ حَقَّكَ وَ اسْتَخَفَّ بِحُرْمَتِكَ وَ لَعَنَ اللّٰهُ مَنْ حٰالَ بَيْنَكَ وَ بَيْنَ مٰاۤءِ الْفُرٰاتِ اَشْهَدُ اَنَّكَ قُتِلْتَ مَظْلُوماً وَ اَنَّ اللّٰهَ مُنْجِزٌ لَكُمْ مٰا وَعَدَكُمْ جِئْتُكَ يَا ابْنَ اَمٖيرِالْمُؤْمِنٖينَ وٰافِداً اِلَيْكُمْ وَ قَلْبٖي مُسَلِّمٌ لَكُمْ [ص 291] وَ اَنَا لَكُمْ تٰابِعٌ وَ نُصْرَتٖي لَكُمْ مُعَدَّةٌ حَتّٰي يَحْكُمَ اللّٰهُ وَ هُوَ خَيْرُ الْحٰاكِمٖينَ فَمَعَكُمْ مَعَكُمْ لٰا مَعَ عَدُوِّكُمْ اِنّٖي بِكُمْ وَ بِاِيٰابِكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنٖينَ وَ بِمَنْ خٰالَفَكُمْ وَ قَتَلَكُمْ مِنَ الْكٰافِرٖينَ قَتَلَ اللّٰهُ اُمَّةً قَتَلَتْكُمْ بِالْأَيْدٖي وَ الْاَلْسُنِ .
پس داخل شو و خود را بر روي قبر بينداز و بگو :
اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ اَيُّهَا الْعَبْدُ الصّٰالِحُ الْمُطٖيعُ لِلّٰهِ وَ لِرَسُولِهٖ وَ لِاَمٖيرِالْمُؤْمِنٖينَ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ صَلَّي اللّٰهُ عَلَيْهِمْ وَ سَلَّمَ اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكٰاتُهُ وَ مَغْفِرَتُهُ وَ رِضْوٰانُهُ وَ عَلٰي رُوحِكَ وَ بَدَنِكَ اَشْهَدُ وَ اُشْهِدُ اللّٰهَ اَنَّكَ مَضَيْتَ عَلٰي مٰا مَضٰي بِهِ الْبَدْرِيُّونَ وَ الْمُجٰاهِدُونَ فٖي سَبٖيلِ اللّٰهِ الْمُنٰاصِحُونَ لَهُ فٖي جِهٰادِ اَعْدٰاۤئِهِ الْمُبٰالِغُونَ فٖي نُصْرَةِ اَوْلِيٰاۤئِهِ الذّٰاۤبُّونَ عَنْ اَحِبّٰاۤئِهٖ فَجَزٰاكَ اللّٰهُ اَفْضَلَ الْجَزٰاۤءِ وَ اَكْثَرَ الْجَزٰاۤءِ وَ اَوْفَرَ الْجَزٰاۤءِ وَ اَوْفٰي جَزٰاۤءِ اَحَدٍ مِمَّنْ وَفٰي بِبَيْعَتِهٖ وَ اسْتَجٰابَ لَهُ دَعْوَتَهُ وَ اَطٰاعَ وُلٰاةَ اَمْرِهٖ اَشْهَدُ اَنَّكَ قَدْ بٰالَغْتَ فِي النَّصٖيحَةِ وَ اَعْطَيْتَ غٰايَةَ الْمَجْهُودِ فَبَعَثَكَ اللّٰهُ فِي الشُّهَدٰاۤءِ وَ جَعَلَ رُوحَكَ مَعَ اَرْوٰاحِ السُّعَدٰاۤءِ وَ اَعْطٰاكَ مِنْ جِنٰانِهٖ اَفْسَحَهٰا مَنْزِلاً وَ اَفْضَلَهٰا غُرَفاً وَ رَفَعَ ذِكْرَكَ فٖي عِلِّيّٖينَ وَ حَشَرَكَ مَعَ النَّبِيّٖينَ وَ الصِّدّٖيقٖينَ وَ الشُّهَدٰاۤءِ وَ الصّٰالِحٖينَ وَ حَسُنَ اُولٰۤئِكَ رَفٖيقاً اَشْهَدُ [ص 292] اَنَّكَ لَمْتَهِنْ وَ لَمْتَنْكُلْ وَ اَنَّكَ مَضَيْتَ عَلٰي بَصٖيرَةٍ مِنْ اَمْرِكَ مُقْتَدِياً بِالصّٰالِحٖينَ وَ مُتَّبِعاً لِلنَّبِيّٖينَ فَجَمَعَ اللّٰهُ بَيْنَنٰا وَ بَيْنَكَ وَ بَيْنَ رَسُولِهٖ وَ اَوْلِيٰاۤئِهٖ فٖي مَنٰازِلِ الْمُخْبِتٖينَ فَاِنَّهُ اَرْحَمُ الرّٰاحِمٖينَ .
عرض ميكنم و اما كيفيت ايستادن در زيارت حضرت عباس عليه السلام چنانچه در اخبار رسيده قاعده بر اين است كه در زيارت غير معصوم رو بقبله ميايستند و بخصوص در زيارت خود حضرت عباس هم داريم كه رو بقبله ميايستند و البته نماز بعد از زيارت آن حضرت هم حد اقل دو ركعت است و ابوحمزه از حضرت صادق (ع) روايت ميكند كه چارهٔ نيست از خواندن دو ركعت نماز در نزد زيارت هر قبري ، كه البته اين فرمايش بعموم خود شامل غير معصومين اربعةعشر از ساير مؤمنين هم هست و بخصوص هم امر بنماز بر اين بزرگوار در همين زيارت كه بروايت ابوحمزه است رسيده است .
فصل - در وداع حضرت ابيعبدالله عليه السلام است و وداع عباس رضوان الله عليه ، در فصل الخطاب است از بحار از ابيحمزه ثمالي از ابيعبدالله عليه السلام فرمود هر گاه اراده وداع نمودي بعد از فراغ از زيارات پس زيارت بسيار كن بهر اندازه كه بتواني و مقام تو در نينوي يا غاضريه باشد و هر گاه اراده زيارت كردي پس غسل كن و زيارت وداع كن و همينكه فارغ شدي از زيارت خود پس رو بقبر بايست و بگو :
اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ يٰا وَلِيَّ اللّٰهِ اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ يٰا اَبٰاعَبْدِاللّٰهِ اَنْتَ لٖي جُنَّةٌ مِنَ الْعَذٰابِ وَ هٰذٰا اَوٰانُ انْصِرٰافٖي عَنْكَ غَيْرَ رٰاغِبٍ عَنْكَ [ص 293] وَ لٰا مُسْتَبْدِلٍ بِكَ سِوٰاكَ وَ لٰا مُؤْثِرٍ عَلَيْكَ غَيْرَكَ وَ لٰا زٰاهِدٍ فٖي قُرْبِكَ وَ جُدْتُ بِنَفْسٖي لِلْحَدَثٰانِ وَ تَرَكْتُ الْاَهْلَ وَ الْاَوْطٰانَ فَكُنْ لٖي يَوْمَ حٰاجَتٖي وَ فَقْرٖي وَ فٰاقَتٖي وَ يَوْمَ لٰايُغْنٖي عَنّٖي وٰالِدٖي وَ لٰا وَلَدٖي وَ لٰا حَمٖيمٖي وَ لٰا قَرٖيبٖي اَسْأَلُ اللّٰهَ الَّذٖي قَدَّرَ وَ خَلَقَ اَنْ يُنَفِّسَ بِكَ كَرْبٖي وَ اَسْأَلُ اللّٰهَ الَّذٖي قَدَّرَ عَلَيَّ فَرٰاقَ مَكٰانِكَ اَنْ لٰايَجْعَلَهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنّٖي وَ مِنْ رَجْعَتٖي وَ اَسْأَلُ اللّٰهَ الَّذٖي اَبْكٰي عَلَيْكَ عَيْنٖي اَنْ يَجْعَلَهُ سَنَداً لٖي وَ اَسْأَلُ اللّٰهَ الَّذٖي نَقَلَنٖي اِلَيْكَ مِنْ رَحْلٖي وَ اَهْلٖي اَنْ يَجْعَلَهُ ذُخْراً لٖي وَ اَسْأَلُ اللّٰهَ الَّذٖي اَرٰانٖي مَكٰانَكَ وَ هَدٰانٖي لِلتَّسْلٖيمِ عَلَيْكَ وَ لِزِيٰارَتٖي اِيّٰاكَ اَنْ يُورِدَنٖي حَوْضَكُمْ وَ يَرْزُقَنٖي مُرٰافَقَتَكُمْ فِي الْجِنٰانِ مَعَ آبٰاۤئِكَ الصّٰالِحٖينَ صَلَّي اللّٰهُ عَلَيْهِمْ اَجْمَعٖينَ اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ يٰا صَفْوَةَ اللّٰهِ اَلسَّلٰامُ عَلٰي مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِاللّٰهِ حَبٖيبِ اللّٰهِ وَ صَفْوَتِهٖ وَ اَمٖينِهٖ وَ رَسُولِهٖ وَ سَيِّدِ النَّبِيّٖينَ اَلسَّلٰامُ عَلٰي اَمٖيرِالْمُؤْمِنٖينَ وَصِيِّ رَسُولِ اللّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمٖينَ وَ قٰاۤئِدِ الْغُرِّ الْمُحَجَّلٖينَ اَلسَّلٰامُ عَلَي الْاَئِمَّةِ الرّٰاشِدٖينَ الْمَهْدِيّٖينَ اَلسَّلٰامُ عَلٰي مَنْ فِي الْحَيْرِ ● مِنْكُمْ اَلسَّلٰامُ عَلٰي مَلٰاۤئِكَةِ اللّٰهِ الْبٰاقٖينَ الْمُقٖيمٖينَ [ص 294] الْمُسَبِّحٖينَ الَّذٖينَ هُمْ بِاَمْرِ رَبِّهِمْ قٰاۤئِمُونَ اَلسَّلٰامُ عَلَيْنٰا وَ عَلٰي عِبٰادِ اللّٰهِ الصّٰالِحٖينَ اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمٖينَ .
و ميگوئي : سَلٰامُ اللّٰهِ وَ سَلٰامُ مَلٰاۤئِكَتِهِ الْمُقَرَّبٖينَ وَ اَنْبِيٰاۤئِهِ الْمُرْسَلٖينَ وَ عِبٰادِهِ الصّٰالِحٖينَ يَا ابْنَ رَسُولِ اللّٰهِ عَلَيْكَ وَ عَلٰي رُوحِكَ وَ بَدَنِكَ وَ عَلٰي ذُرِّيَّتِكَ وَ عَلٰي مَنْ حَضَرَكَ مِنْ اَوْلِيٰاۤئِكَ اَسْتَوْدِعُكَ اللّٰهَ وَ اَسْتَرْعٖيكَ وَ اَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلٰامَ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ بِرَسُولِ اللّٰهِ ● وَ بِمٰا جٰاۤءَ بِهٖ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ اَللّٰهُمَّ اكْتُبْنٰا مَعَ الشّٰاهِدٖينَ .
و ميگوئي : اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰي مُحَمَّدٍ وَ آلِمُحَمَّدٍ وَ لٰاتَجْعَلْهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنْ زِيٰارَتٖي اِبْنَ رَسُولِكَ وَ ارْزُقْنٖي زِيٰارَتَهُ اَبَداً مٰا اَبْقَيْتَنٖي اَللّٰهُمَّ وَ انْفَعْنٖي بِحُبِّهٖ يٰا رَبَّ الْعٰالَمٖينَ اَللّٰهُمَّ ابْعَثْهُ مَقٰاماً مَحْمُوداً اِنَّكَ عَلٰي كُلِّ شَيْءٍ قَدٖيرٌ اَللّٰهُمَّ اِنّٖي اَسْأَلُكَ بَعْدَ الصَّلٰوةِ وَ التَّسْلٖيمِ اَنْ تُصَلِّيَ عَلٰي مُحَمَّدٍ وَ آلِمُحَمَّدٍ وَ اَنْ لٰاتَجْعَلَهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنْ زِيٰارَتٖي اِيّٰاهُ فَاِنْ جَعَلْتَهُ يٰا رَبِّ فَاحْشُرْنٖي مَعَهُ وَ مَعَ آبٰاۤئِهٖ وَ اَوْلِيٰاۤئِهٖ وَ اِنْ اَبْقَيْتَنٖي يٰا رَبِّ فَارْزُقْنِي الْعَوْدَ اِلَيْهِ ثُمَّ الْعَوْدَ اِلَيْهِ بَعْدَ الْعَوْدِ بِرَحْمَتِكَ يٰا اَرْحَمَ الرّٰاحِمٖينَ اَللّٰهُمَّ اجْعَلْ لٖي لِسٰانَ صِدْقٍ فٖي اَوْلِيٰاۤئِكَ وَ حَبِّبْ اِلَيَّ مَشٰاهِدَهُمْ اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰي [ص 295] مُحَمَّدٍ وَ آلِمُحَمَّدٍ وَ لٰاتَشْغَلْنٖي عَنْ ذِكْرِكَ بِاِكْثٰارٍ عَلَيَّ مِنَ الدُّنْيٰا تُلْهٖينٖي عَجٰاۤئِبُ بَهْجَتِهٰا وَ تَفْتِنّٖي زَهَرٰاتُ زٖينَتِهٰا وَ لٰا بِاِقْلٰالٍ يُضِرُّ بِعَمَلٖي كَدُّهُ وَ يَمْلَأُ صَدْرٖي هَمُّهُ اَعْطِنٖي مِنْ ذٰلِكَ غِنيً عَنْ شِرٰارِ خَلْقِكَ وَ بَلٰاغاً اَنٰالُ بِهٖ رِضٰاكَ يٰا رَحْمٰنُ اَلسَّلٰامُ عَلَيْكُمْ يٰا مَلٰاۤئِكَةَ اللّٰهِ وَ زُوّٰارَ قَبْرِ اَبٖيعَبْدِاللّٰهِ .
بعد از آن گونه راست را بر قبر بگذار يك مرتبه و گونه چپ را يك مرتبه و الحاح در دعا بكن و همينكه بيرون آمدي پشت خود را بقبر مكن تا بيرون بروي .
و در وداع عباس از ابيحمزه ثمالي است از ابيعبدالله عليه السلام فرمود همينكه وداع كردي عباس را پس نزد او بيا و بگو :
اَسْتَوْدِعُكَ اللّٰهَ وَ اَسْتَرْعٖيكَ وَ اَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلٰامَ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ بِرَسُولِهٖ وَ بِكِتٰابِهٖ وَ بِمٰا جٰاۤءَ بِهٖ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ اَللّٰهُمَّ اكْتُبْنٰا مَعَ الشّٰاهِدٖينَ اَللّٰهُمَّ لٰاتَجْعَلْهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنْ زِيٰارَتٖي قَبْرَ ابْنِ اَخٖي رَسُولِكَ وَ ارْزُقْنٖي زِيٰارَتَهُ اَبَداً مٰا اَبْقَيْتَنٖي وَ احْشُرْنٖي مَعَهُ وَ مَعَ آبٰاۤئِهٖ فِي الْجِنٰانِ وَ عَرِّفْ بَيْنٖي وَ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ رَسُولِكَ وَ اَوْلِيٰاۤئِكَ اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰي مُحَمَّدٍ وَ آلِمُحَمَّدٍ وَ تَوَفَّنٖي عَلَي الْاٖيمٰانِ بِكَ وَ التَّصْدٖيقِ بِرَسُولِكَ وَ الْوِلٰايَةِ لِعَلِيِّ بْنِ اَبٖيطٰالِبٍ وَ الْاَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِهٖ وَ الْبَرٰاۤءَةِ مِنْ عَدُوِّهِمْ فَاِنّٖي قَدْ رَضٖيتُ يٰا رَبّٖي بِذٰلِكَ .
و دعا ميكني براي خود و والدين و مؤمنين و مسلمين و اختيار ميكني از دعاها .
[ص 296] فصل - در زيارت حضرت ابيعبدالله عليه السلام است از دور ، عرض شد بحضرت ابيجعفر عليه السلام در حديث زيارت عاشورا پس چيست براي كسي كه در بلاد بعيده باشد و نتواند برود بسوي آن حضرت در آن روز فرمود هر گاه اين طور باشد ميرود بسوي صحراء يا بالا ميرود ببام مرتفعي و اشاره ميكند بسوي او بسلام و كوشش ميكند در دعاي بر قاتل آن حضرت و بعد از آن دو ركعت نماز بجا ميآورد و اين عمل در صدر نهار بايد باشد پيش از زوال آفتاب ، و در آخر حديث فرمود و اگر بتواني زيارت بكني او را هر روز از خانه خودت باين زيارت پس بجا بياور و عرض شد بحضرت ابيعبدالله عليه السلام كه من بسيار متذكر حسين عليه السلام ميشوم پس چه بگويم فرمود بگو صَلَّي اللّٰهُ عَلَيْكَ يٰا اَبٰاعَبْدِاللّٰهِ اعاده ميكني اين را سه مرتبه زيرا كه سلام ميرسد باو از نزديك و دور و از سدير است كه گفت فرمود اباعبدالله عليه السلام يا سدير زيارت ميكني قبر حسين عليه السلام را در هر روز عرض كردم جعلت فداك نه فرمود چقدر جفا ميكنيد فرمود آيا زيارت ميكنيد او را در هر جمعه عرض كردم نه فرمود آيا زيارت ميكنيد او را در هر ماه عرض كردم نه فرمود پس زيارت ميكنيد او را در هر سال عرض كردم گاهي ميشود فرمود اي سدير چقدر جفا ميكنيد بحسين عليه السلام آيا نميداني كه براي خداي عز و جل دوهزارهزار ملك است ژوليده و غبارآلوده كه گريه ميكنند بر او و زيارت ميكنند او را و سستي نميكنند و چه مانع است بر تو اي سدير كه زيارت بكني او را در هر جمعه پنج مرتبه و در هر روز يك مرتبه عرض كردم جعلت فداك ميانه ما و او [ص 297] فرسخهاي بسيار است فرمود بمن بالا برو بالاي بام خودت و متوجه شو براست و چپ پس سر خود را بآسمان بلند كن و رو بقبر ميكني و ميگوئي :
اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ يٰا اَبٰاعَبْدِاللّٰهِ اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكٰاتُهُ .
نوشته ميشود براي تو يك زيارت و زيارت يك حجه و يك عمره است و داخل شد حنان بن سدير بر ابيعبدالله عليه السلام و نزد او جماعتي بودند از اصحاب او فرمود اي حنان بن سدير زيارت ميكني اباعبدالله عليه السلام را در هر ماه يك مرتبه عرض كرد نه فرمود پس در هر دو ماه عرض كرد نه فرمود پس در هر سال عرض كرد نه فرمود چقدر جفا ميكنيد بآقاي خودتان عرض كرد يا بن رسول الله كمي توشه و بُعد مسافت ، فرمود آيا دلالت نكنم شما را بر زيارت مقبولهٔ و اگر چه از راه دور باشد عرض كرد چگونه زيارت كنم او را يا بن رسول الله فرمود غسل كن روز جمعه يا هر روز كه خواسته باشي و بپوش پاكيزهترين جامِهاي خود را و بالا برو ببلندترين موضعي در خانه خود يا صحراء و رو بقبله نما بعد از آنكه معلوم شد كه قبر آنجا است ميفرمايد خداي تعالي اَيْنَمٰا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللّٰهِ پس بگو :
اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ يٰا مَوْلٰايَ وَ ابْنَ مَوْلٰايَ وَ سَيِّدٖي وَ ابْنَ سَيِّدٖي اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ يٰا مَوْلٰايَ يٰا قَتٖيلَ ابْنَ الْقَتٖيلِ الشَّهٖيدَ ابْنَ الشَّهٖيدِ اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكٰاتُهُ اَنَا زٰاۤئِرُكَ يَا ابْنَ رَسُولِ اللّٰهِ بِقَلْبٖي وَ لِسٰانٖي وَ جَوٰارِحٖي وَ اِنْ لَمْاَزُرْكَ بِنَفْسٖي وَ الْمُشٰاهَدَةِ ● فَعَلَيْكَ السَّلٰامُ ● [ص 298] يٰا وٰارِثَ آدَمَ صَفْوَةِ اللّٰهِ وَ وٰارِثَ نُوحٍ نَبِيِّ اللّٰهِ وَ وٰارِثَ اِبْرٰهٖيمَ خَلٖيلِ اللّٰهِ وَ وٰارِثَ مُوسٰي كَلٖيمِ اللّٰهِ وَ وٰارِثَ عٖيسٰي رُوحِ اللّٰهِ وَ كَلِمَتِهٖ وَ وٰارِثَ مُحَمَّدٍ حَبٖيبِ اللّٰهِ وَ نَبِيِّهٖ وَ رَسُولِهٖ وَ وٰارِثَ عَلِيٍّ اَمٖيرِالْمُؤْمِنٖينَ وَ وَصِيِّ رَسُولِ اللّٰهِ وَ خَلٖيفَتِهٖ وَ وٰارِثَ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ وَصِيِّ اَمٖيرِالْمُؤْمِنٖينَ لَعَنَ اللّٰهُ قٰاتِلٖيكَ وَ جَدَّدَ عَلَيْهِمُ الْعَذٰابَ فٖي هٰذِهِ السّٰاعَةِ وَ كُلِّ ● سٰاعَةٍ اَنَا يٰا سَيِّدٖي مُتَقَرِّبٌ اِلَي اللّٰهِ جَلَّ وَ عَزَّ وَ اِلٰي جَدِّكَ رَسُولِ اللّٰهِ وَ اِلٰي اَبٖيكَ اَمٖيرِالْمُؤْمِنٖينَ وَ اِلٰي اَخٖيكَ الْحَسَنِ وَ اِلَيْكَ يٰا مَوْلٰايَ عَلَيْكُمْ سَلٰامُ اللّٰهِ وَ رَحْمَتُهُ بِزِيٰارَتٖي لَكَ بِقَلْبٖي وَ لِسٰانٖي وَ جَمٖيعِ جَوٰارِحٖي فَكُنْ يٰا سَيِّدٖي شَفٖيعٖي لِقَبُولِ ذٰلِكَ مِنّٖي وَ اَنَا بِالْبَرٰاۤءَةِ مِنْ اَعْدٰاۤئِكَ وَ اللَّعْنَةِ لَهُمْ وَ عَلَيْهِمْ اَتَقَرَّبُ اِلَي اللّٰهِ وَ اِلَيْكُمْ اَجْمَعٖينَ فَعَلَيْكَ صَلَوٰاتُ اللّٰهِ وَ رِضْوٰانُهُ وَ رَحْمَتُهُ .
پس بطرف چپ خود برميگردي و رو ميكني بقبر علي بن الحسين عليه السلام و آن در پائين پاي آن حضرت است و سلام ميكني بر او بهمين نحو پس هر چه از امر دنيا و دينت دوست داري از خداوند بخواه ، پس چهار ركعت نماز ميخواني و نماز زيارت هشت ركعت يا شش ركعت يا چهار ركعت يا دو ركعت است و هشت ركعت از [ص 299] همه افضل است ، پس رو ميكني بقبله بطرف قبر ابيعبدالله عليه السلام و ميگوئي :
اَنَا مُوَدِّعُكَ يٰا مَوْلٰايَ وَ ابْنَ مَوْلٰايَ وَ سَيِّدٖي وَ ابْنَ سَيِّدٖي وَ مُوَدِّعُكَ يٰا سَيِّدٖي وَ ابْنَ سَيِّدٖي يٰا عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ وَ مُوَدِّعُكُمْ يٰا سٰادَتٖي يٰا مَعْشَرَ الشُّهَدٰاۤءِ فَعَلَيْكُمْ سَلٰامُ اللّٰهِ وَ رَحْمَتُهُ ● وَ رِضْوٰانُهُ .
عرض ميكنم عادت مولاي بزرگوار والد ماجد اعلي الله مقامه بر اين بود كه در هر جمعه بعد از حمام و غسل جمعه و اصلاح شارب و لحيه و گرفتن ناخن و آدابي را كه در هر جمعه مرتبا بجا ميآورد بر اين زيارت مذكوره مداومت ميفرمود و ميفرمود توفيقي كه تا كنون نصيب من شده است و مكرر بزيارت سيدالشهداء و ائمه اطهار صلوات الله عليهم مشرف شدهام از بركت مداومت بر اين زيارت است و تأكيد ميفرمود كه زيارت روز جمعه را ترك نكنيد ، و علاوه بر اين زيارت جامعه مختصري است كه در باب زيارات جامعه آن را نقل خواهيم كرد و اول آن اين است : اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ اَيُّهَا النَّبِيُّ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكٰاتُهُ ، بر اين زيارت هم در هر جمعه مداومت ميفرمود و در سحرها نيز همين دو زيارت را ميخواند .
فصل - در زيارت حسين عليه السلام است در حال تقيه ، فرمود حضرت ابوعبدالله عليه السلام هر گاه آمدي بفرات پس غسل بكن و بپوش دو جامه طاهر پس بيا بنزد قبر و بگو صَلَّي اللّٰهُ عَلَيْكَ يٰا اَبٰاعَبْدِاللّٰهِ صَلَّي اللّٰهُ عَلَيْكَ يٰا اَبٰاعَبْدِاللّٰهِ و بتحقيق تمام است زيارت تو ، اين در حال تقيه است .
فصل - در كيفيت نماز در نزد قبر آن حضرت ، سابق بر اين تفصيل داديم [ص 300] و نماز در كليه حرمهاي مقدسه معصومين صلوات الله عليهم در پشت سر است و مقدم بر قبر نبايد شد و اينكه در بعض اخبار هست كه در نزد سر آن حضرت نماز ميكنند مطلب اين است كه پشت سر و محاذي سر نماز ميكنند نه اينكه مساوي امام (ع) بايستند چنانچه بعض علماء فهميدهاند و الامام لايتقدم عليه و لايساوٰي .
در زيارت حضرت ابيالحسن و حضرت ابيجعفر جواد عليهما السلام در بغداد يعني كاظمين و در آن چند فصل است :
فصل - در فضيلت زيارت آن دو است ، سؤال شد از حضرت رضا عليه السلام از زيارت قبر حضرت ابيالحسن عليه السلام كه آن مثل زيارت قبر حسين عليه السلام است فرمود بلي و فرمود هر كس زيارت نمايد قبر پدرم را ببغداد مثل كسي است كه زيارت كرده است قبر رسول خدا صلي الله عليه و آله را و قبر اميرالمؤمنين عليه السلام را الا اينكه براي رسول خدا صلي الله عليه و آله و براي اميرالمؤمنين عليه السلام است فضل آن دو و عرض شد بآن بزرگوار چيست براي كسي كه زيارت نمايد پدرت را فرمود بهشت است پس زيارت كن او را و سؤال شد چيست براي كسي كه زيارت بكند قبر پدرت را فرمود زيارت كن او را عرض شد چه چيز است در آن از فضل فرمود در آن است از فضل مثل فضل كسي كه زيارت بكند قبر والد او را يعني رسول خدا صلي الله عليه و آله عرض شد كه من ترسيدم و ممكن نشد مرا كه داخل بشوم فرمود سلام بكن از وراء حائر و فرمود كه خداوند عالم نجات داده است بغداد را بسبب مكان قبر حسينيين در آن و عرض شد بآن حضرت [ص 301] چيست براي كسي كه بيايد بسوي قبر يكي از ائمه عليهم السلام فرمود مثل آنچه براي كسي كه بيايد قبر ابيعبدالله عليه السلام را عرض شد چيست براي كسي كه زيارت كند قبر ابيالحسن عليه السلام را فرمود مثل آنچه از براي كسي است كه زيارت نمايد قبر ابيعبدالله عليه السلام را و عرض شد خدمت آن حضرت كه زيارت ميكنم قبر حضرت ابوالحسن عليه السلام را در بغداد فرمود ان كان و لا بد از پشت حجاب و عرض شد كه زيارت قبر ابيالحسن عليه السلام ببغداد در آن مشقت است و ما ميرويم و سلام ميكنيم بر آن از پشت ديوارها پس چيست براي كسي كه زيارت بكند آن را از ثواب فرمود والله مثل آنچه براي كسي است كه بسوي قبر رسول خدا صلي الله عليه و آله آمده است و نوشته شد بحضرت ابيالحسن ثالث عليه السلام و سؤال ميكرد از زيارت ابيعبدالله الحسين عليه السلام و از زيارت ابيالحسن و ابيجعفر عليه السلام پس جواب نوشت كه ابوعبدالله عليه السلام مقدم است و اين اجمع و اعظم است .
فصل - در كيفيت زيارت آن دو است عليهما السلام ، سؤال شد از حضرت رضا عليه السلام از آمدن بسوي قبر ابيالحسن عليه السلام فرمود نماز كنيد در مساجد اطراف آن و كفايت است در همه مواضع كه بگوئي : اَلسَّلٰامُ عَلٰي اَوْلِيٰاۤءِ اللّٰهِ وَ اَصْفِيٰاۤئِهٖ ، كه در زيارات جامعه ذكر آن ميآيد عرض ميكنم ما هم در باب مخصوص كه در زيارات جامعه منعقد ميكنيم ذكر آن زيارت را خواهيم كرد .
و از حضرت ابيالحسن عليه السلام است كه فرمود ميگوئي در بغداد :
اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ يٰا وَلِيَّ اللّٰهِ اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ يٰا حُجَّةَ اللّٰهِ اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ [ص 302] يٰا نُورَ اللّٰهِ فٖي ظُلُمٰاتِ الْاَرْضِ اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ يٰا مَنْ بَدٰا لِلّٰهِ فٖي شَأْنِهٖ اَتَيْتُكَ عٰارِفاً بِحَقِّكَ مُعٰادِياً لِاَعْدٰاۤئِكَ فَاشْفَعْ لٖي عِنْدَ رَبِّكَ .
و بخوان خدا را و حاجت خود را سؤال كن فرمود و همين است سلام حضرت ابيجعفر عليه السلام .
عرض ميكنم در زيارت اين دو بزرگوار يعني حضرت ابيالحسن امام موساي كاظم عليه السلام و حضرت ابيجعفر امام محمد تقي جواد عليه السلام جميع آداب سابق الذكر را بايد زائر بجا بياورد از غسل و تجديد لباس و تنظيف و غيرها بطوري كه ذكر كردهايم و اذن دخول بشرحي كه مذكور شد همان اذن دخول را بخوانند و همچنين نماز بعد از زيارت كه حد اقل چهار ركعت باشد دو ركعت بجهة حضرت امام موساي كاظم عليه السلام و دو ركعت براي حضرت امام محمد تقي عليه السلام چون حد اقل نماز زيارت دو ركعت است و اكثر آن هشت ركعت و اگر زائر مجال دارد كه هر چه نماز كند در آنجا اسباب مزيد اجر است و هر چه حاجت دارد البته بخواهد كه آنجا باب الحوائج است و از دعاهاي مأثوره كه در باب مخصوص ذكر ميكنيم هر كدام را بخواهد اختيار ميكند .
فصل - مرحوم محدث نوري عليه الرحمة در تحية الزائر دو سه زيارت ديگر از كتب معتبره براي اين دو امام همام عليهما السلام نقل فرموده كه ما اختصارا روايت نكرديم و در باب ساير تكاليف زوار در ايام اقامت بغداد مفصلا شرح داده است كه از آن جمله زيارت حضرت سلمان عليه السلام در مداين و زيارت حضرات نواب اربعه امام عليه السلام در بغداد است كه ما آنها را در آخر نقل خواهيم كرد [ص 303] و شرح مفصلي از فضيلت نماز در مسجد براثا كه واقع است در غربي بغداد بين كاظمين و بغداد مينويسد و اخبار متعدده را در فضيلت آن مقام شريف و معجزات اميرالمؤمنين عليه السلام كه در موقع مراجعت از جنگ نهروان از اخبار بغيب و نشان دادن چشمه آب از زير سنگ و برگشتن آفتاب بر آن حضرت و غيرها از كتب معتبره شيعه رضوان الله عليهم نقل ميفرمايد كه شرح آنها مفصل است و ما در اين مقام طالب اختصاريم و بهر حال متبرك شدن زائر برفتن در آن مقام شريف كه مقام انبياء بزرگ و محل تولد حضرت عيسي عليه السلام است و نماز كردن در مصلاي اميرالمؤمنين عليه السلام و مقام بروز معجزات باهره افتخار بسيار بزرگي است كه مهما امكن زائر نبايد خود را از اين شرافت و افتخار و تذكر محروم نمايد و معمول مشايخ كبار اعلي الله مقامهم بود كه هميشه بآن مقام شريف براي نماز تشريف ميبردند .
در زيارت حضرت رضا عليه السلام است در طوس و در آن چند فصل است :
فصل - در فضل زيارت آن حضرت است ، فرمود رسول خدا صلي الله عليه و آله زود باشد دفن بشود قطعهٔ از من در خراسان كه زيارت نميكند او را غمزدهٔ مگر اينكه زايل ميكند خداوند غم او را و نه گناهكاري مگر اينكه ميآمرزد خدا گناهان او را و فرمود زود باشد دفن بشود قطعهٔ از من در خراسان زيارت نميكند او را مؤمني مگر اينكه واجب ميكند خداوند براي او بهشت را و حرام ميفرمايد جسد او را بر آتش [ص 304] و فرمود اميرالمؤمنين عليه السلام زود باشد كشته بشود مردي از فرزندان من در زمين خراسان با سم بطور ظلم كه اسم آن اسم من است و اسم پدر او اسم موسي بن عمران است عليه السلام آگاه باشيد پس هر كس زيارت بكند او را در غربتش ميآمرزد خدا براي او گناهان او را آنچه مقدم شده است از آنها و آنچه مؤخر شده است و اگر چه بعدد ستارگان و دانِهاي باران و برگ درختان باشد و فرمود حضرت ابوجعفر عليه السلام بيرون ميآيد مردي از فرزندان موسي كه اسم او اسم اميرالمؤمنين است عليه السلام پس دفن ميشود در زمين طوس و آن خراسان است كشته ميشود در آن با سم پس دفن ميشود در آن در حالي كه غريب است پس هر كس زيارت نمايد او را در حالي كه عارف است بحق او عطا ميكند خداي عز و جل باو اجر كساني كه انفاق كردهاند قبل از فتح و مقاتله نمودهاند و فرمود حضرت ابوعبدالله عليه السلام كشته ميشود نوه من در زمين خراسان در شهري كه گفته ميشود بآن طوس هر كس زيارت نمايد او را در آنجا در حالي كه عارف است بحق او ، ميگيرم او را بدست خود روز قيامت و داخل ميكنم او را ببهشت و اگر چه از اهل كباير باشد عرض شد باو جعلت فداك و چه چيز است عرفان حق او فرمود بداند كه او امام مفترض الطاعة است و غريب و شهيد است هر كس زيارت نمايد او را در حالي كه عارف بحق او است عطا ميكند او را خداي عز و جل اجر هفتاد شهيد از كساني كه شهيد شدهاند در جلوي رسول خدا صلي الله عليه و آله بر حقيقت و فرمود حضرت ابوالحسن موسي بن جعفر عليه السلام كه پسر من علي مقتول بسمّ است با ظلم و مدفون است در جنب هرون در طوس هر كس زيارت نمايد او را مثل كسي است كه زيارت كرده است [ص 305] رسول خدا صلي الله عليه و آله را و فرمود حضرت رضا عليه السلام هر كس زيارت نمايد مرا با دوري مزار من ميآيم نزد او روز قيامت در سه موطن تا خلاص نمايم او را از ترسهاي آن موقع تطاير كتب از راست و چپ و در نزد صراط و در نزد ميزان و فرمود زيارت نكرد مرا يكي از اولياء من كه عارف بحق من باشد مگر اينكه شفاعت ميكنم او را روز قيامت و فرمود هر كس زيارت بكند مرا در حالي كه ميداند آنچه را كه واجب قرار داده است خداي تعالي از حق من و طاعت من پس من و پدران من شفعاء او هستيم روز قيامت و هر كس ما شفعاء او باشيم نجات مييابد ولو آنكه بر او باشد مثل گناه ثقلين جن و انس و فرمود ايام و ليالي تمام نميشود مگر اينكه طوس محل آمد و رفت شيعيان و دوستان من ميشود آگاه باشيد هر كس زيارت بكند مرا در غربت من در طوس با من است در درجه من روز قيامت در حالي كه آمرزيده است و فرمود بدرستيكه من زود باشم كشته بشوم در غربت و مظلوم و دفن شوم در جنب هرونالرشيد و قرار بدهد خداوند تربت مرا محل آمد و رفت شيعه من و اهل محبت من پس هر كس زيارت بكند مرا در غربت من واجب ميكنم بر او زيارت خودم را در روز قيامت قسم بآن كسي كه گرامي داشته است محمد را بنبوت و برگزيده است او را بر جميع خلق نماز نميكند يكي از شما در نزد قبر من مگر اينكه مستحق مغفرت ميشود از خداي عز و جل روزي كه ملاقات ميكند او را و قسم بآن كسي كه گرامي داشته است ما را بامامت بعد از محمد صلي الله عليه و آله و اختصاص داده ما را بوصيت كه زوار قبر من گراميترين واردين بر خداي عز و جل هستند روز قيامت و مؤمني نيست كه زيارت بكند مرا [ص 306] و يك قطره باران بر او بريزد مگر اينكه خداوند حرام ميكند جسد او را بر آتش و فرمود حضرت ابوجعفر محمد بن علي الرضا عليه السلام ضامن هستم براي كسي كه زيارت بكند قبر پدرم را عليه السلام در طوس كه بيامرزد خدا براي او آنچه را كه مقدم شده است از گناه او و آنچه را كه مؤخر شده است و قرار ميدهد خداوند براي او منبري در مقابل منبر محمد و علي عليهما السلام تا اينكه فارغ بشود خداوند از حساب خلايق و از آن بزرگوار رسيده كه فرمود هر كس زيارت نمايد پدرم را واجب ميشود بر او بهشت و فرمود زيارت نكرده است كسي پدرم عليه السلام را پس برسد باو اذيتي از باران يا سرما يا گرما مگر اينكه حرام ميكند خدا جسد او را بر آتش و از علي بن محمد عسكري عليه السلام است كه فرمود اهل قم و اهل آبه گناهانشان آمرزيده است بجهة زيارت ايشان از جدم علي بن موسي الرضا عليه السلام در طوس آگاه باشيد هر كس زيارت نمايد او را و برسد باو در راه قطرهٔ از آسمان حرام ميكند خداوند جسد او را بر آتش .
فصل - در تفاضل زيارت حضرت رضا و حضرت ابيعبدالله عليه السلام است و ائمه عليهم السلام ، فرمود ابوعبدالله عليه السلام كشته ميشود براي اين و اشاره كرد با دست بسوي موسي عليه السلام فرزندي در طوس كه زيارت نميكند او را از شيعيان ما مگر اندر ، عرض ميكنم مراد از آن خواص شيعهاند ، و از ابيالحسن موسي عليه السلام است هر كس زيارت بكند قبر فرزندم علي را و بيتوته نمايد در نزد او يك شب مثل كسي است كه زيارت كرده است خدا را در عرش او عرض شد مثل كسي است كه زيارت كرده است خدا را در عرش او فرمود بلي هر گاه روز قيامت شود بر عرش پروردگار چهار نفر [ص 307] از اولين هستند و چهار نفر از آخرين اما چهار نفر آن چناني كه از اولين هستند پس نوح است و ابرهيم و موسي و عيسي عليهم السلام و اما چهار نفر آخرين محمد و علي و حسن و حسيناند عليهم السلام بعد از آن طعام ميندازند پس مينشينند با ما زوار قبور ائمه الا اينكه بالاترين آنها از حيث درجه و نزديكترين آنها بعطا زوار قبر فرزند من علي عليه السلام است و عرض شد بابوجعفر عليه السلام جعلت فداك زيارت رضا عليه السلام افضل است يا زيارت ابيعبدالله عليه السلام فرمود زيارت پدرم افضل است و اين بجهت اين است كه ابيعبدالله عليه السلام زيارت ميكنند او را مردم و پدرم زيارت نميكند او را مگر خواص از شيعه و عرض شد بآن حضرت كه متحير شدم بين زيارت ابيعبدالله عليه السلام و بين زيارت قبر پدرت عليه السلام در طوس پس چه فرمائي فرمود بجاي خود باش و داخل شد و بيرون آمد و اشكهاي او جاري بود بر گونِهاي او و فرمود زوار ابيعبدالله عليه السلام بسيارند و زوار قبر پدرم در طوس كمند ، عرض ميكنم در اينجا مناسب است كه بطور اختصار اشاره بدو فائده مهم بنمايم كه دانستن آن براي اخوان مؤمنين ضرورت دارد و باعث مزيد معرفت است ان شاء الله .
فايده اول - مخفي نيست كه اخبار فوق الذكر و غير آنها كه در فضيلت زيارت حضرت امام رضا عليه السلام بر زيارت حضرت سيدالشهداء عليه السلام با وجود علو مقام و خصوصيت مقام شهادت آن حضرت صادر شده است در اوقاتي بوده كه طبقات واقفيه مثل كيسانيه و زيديه و اسمعيليه و فطحيه و امثال آنها كه بنام شيعه خوانده ميشدهاند زيادتر از شيعيان خالص بودهاند و اغلب هم بزيارت حضرت ابيعبدالله عليه السلام ميرفتهاند بلكه اغلب از اهل سنت و جماعت هم بزيارت آن حضرت ميرفتهاند و چنانچه مشهود است روز بروز هم زوار قبر حضرت ابيعبدالله [ص 308] عليه السلام زياد ميشوند و زوار حضرت امام رضا عليه السلام در آن اوقات بسيار كم بودند زيرا بسياري از شيعه كه اصلا معتقد بآن حضرت نبودند و جمعي هم كه معتقد بودند بواسطه دوري راه و مشكلات غربت نميرفتند و بعضي هم از باب تقيه شديدي كه داشتند كه اگر بزيارت حضرت امام رضا عليه السلام ميرفتند كاملا شناخته ميشدند كه از شيعيان مخلصين هستند نميرفتند و گاهي هم مخصوصا از طرف ائمه اطهار صلوات الله عليهم امر ميشد كه در اين باب تقيه نمايند ، باين جهات و جهات و خصوصيات ديگر كه خداوند دانا است زيارت حضرت رضا عليه السلام افضل شده كه اگر كسي با همه اين مشكلات و محذورات موفق بر زيارت اين بزرگوار ميشد البته فضيلت بسيار داشت و نكته عرضم اينجا است كه الآن هم كه اغلب آن مشكلات و محذورات مرتفع شده و جمعيت شيعه خالصين هم بحمد الله زياد شده و كم از ديگران نيستند و تقيه شديده هم مرتفع شده است و عتبه مقدسه حضرت رضا عليه السلام هم مطاف تمام شيعيان اثنيعشريه دنيا شده است و هيچ وقت بحمد الله خالي از جمعيت نيست بحدي كه از كثرت ازدحام زوار اغلب وصول بضريح مقدس آن بزرگوار و بوسيدن آن خالي از صعوبت نيست معذلك كله فضيلت افضليت زيارت آن حضرت بجاي خود باقي است و نبايد گفت كه امروز چون زوار خراسان هم زياد شدهاند ديگر آن افضليت مرتفع شده و آن اخبار براي آن اوقات بوده است زيرا خصوصيات و علل فرمايشات ائمه اطهار صلوات الله عليهم منحصر بيكي و دو تا و ده تا نيست و عللي دارد كه جز خود ايشان كسي احاطه بآنها نميكند و امثال ما نميدانيم و بآن اندازه هم كه تعليم فرمودهاند حقير علي العجاله در صدد بيان آن نيستم الا اينكه اشاره بيك جهت خاص معين [ص 309] در اين مقام ميكنم كه بهمين لحاظ كه زيارت حضرت امام رضا عليه السلام از همان روز اول خصوصيتي بشيعه خالصين و اثنيعشريه پيدا كرده و كأنه مقام رسمي بارز آنها شده است و خداوند هم اين طور خواسته كه آن جماعت از شيعيان كه تا حضرت امام رضا عليه السلام آمدهاند و توقف نكردهاند ديگر تا آخر ائمه اطهار (ص) آمدهاند و توقفي يا اصلا نكردهاند يا اگر طبقه واقفيه بر آن حضرت يا ائمه بعد از آن بزرگوار باشد بسيار كمند و ذكري از آنها نيست و اين طور محسوس است كه زوار قبر آن حضرت قطعا دوازده امامي و خالصند باين لحاظ عتبه مقدسه آن حضرت مقام و مطاف خاص و رسمي شيعيان اثنيعشري است و بايد امروز و من بعد از اين هم شيعيان كمال سعي در تعظيم و تعمير اين مقام بايد داشته باشند و بزرگترين شعار شيعه اثنيعشري را تعظيم نمايند و بزرگ بشمارند كه عظمت و احترام اين مقام در نزد غير شيعه محفوظ بماند و بدانند كه اين عبادتگاه بزرگ كه مختص بشيعه اثنيعشري است بدون شركت ديگران هيچ وقت خالي از زوار آن حضرت نيست و روز بروز بر حسب وعدهٔ كه در اخبار دادهاند بزرگتر و محترمتر ميشود و تا نفخ صور عظمت آن باقي ميماند و زياده ميگردد ان شاء الله و البته وعده ائمه اطهار صلوات الله عليهم خلف نخواهد شد و تا امروز را كه بحمد الله با چشم خود ديديم منبعد هم همين طور خواهد شد . پس معلوم شد كه زيارت آن بزرگوار در هر وقت و در هر حال افضل از زيارت ساير ائمه اطهار صلوات الله عليهم است و مرحوم محدث نوري عليه الرحمة در ذيل روايت اخبار فوق در كتاب تحية الزائر مينويسد كه گويا مراد اين باشد كه چون فضيلت زيارت امام حسين عليه السلام مشهور گرديده است اكثر [ص 310] شيعه بزيارت آن حضرت رغبت ميكنند و فضيلت زيارت امام رضا عليه السلام را كمتر شنيدهاند و كمتر رغبت ميكنند پس اين حكم مخصوص آن زمان خواهد بود و بنا بر اين در هر عصري هر امام را كه كمتر زيارت كنند زيارت او افضل خواهد بود ، عرض ميكنم اين فرمايش از محدث رحمه الله صرف استحساني است كه دليلي از اين اخبار يا غير اينها ندارد و بيان علتي كه نسبت بفرمايشات ائمه اطهار (ص) ميشود بايد در صريح فرمايشات ايشان دليل آن موجود باشد و بخيال نميگذرد و تخصيص حكمي بزماني دون زماني بدون دليل جايز نيست و اينكه در خود اخبار فرمودهاند كه زوار حضرت ابيعبدالله زيادند و زوار حضرت امام رضا كم هستند از باب شهرت حضرت سيد شهداء عليه السلام و عدم شهرت حضرت رضا عليه السلام واجب نيست كه باشد و ممكن است جهات ديگر داشته باشد چنانچه ذكر كرديم و بر فرض كه از اين باب هم باشد دليل تخصيص حكم بآن زمان نميشود و علل ديگر هم براي اين حكم بوده كه هنوز هم برجا است ، و بهر حال كه تخصيص بدون تصريح از خود ائمه اطهار (ص) جايز نيست و بايد حكم ايشان را بحال خود باقي گذارد و با خيال تغيير يا تخصيص يا تعميم جايز نيست و اگر بنا بر اين بود ميتوانست هر كسي حكمي را با خيالي تخصيص بوقتي يا مكاني بدهد و در اندك زمان بكلي سنت از ميان ميرفت و تا قيامت باقي و برقرار نميماند . و اما بيان نكته ديگري را كه در اين مقام منظور داشتيم در فايده دويم اشاره بآن ميكنيم .
فايده دويم - عادت اغلب دوستان و شيعيان از زمان ائمه اطهار صلوات الله عليهم بر اين جاري شده كه هميشه از عملي كه بهتر است و افضل است سؤال ميكردهاند [ص 311] و ائمه اطهار (ص) هم در هر موقع بر حسب صلاح وقت و درجه معرفت سائل جوابها ميفرمودهاند و فضيلت يا افضليت اعمال را بيان ميفرمودهاند و بسيار هم ميشد كه ابتداءً چون مزاج اشخاص در دستشان بود و هم براي اينكه از شأن ايشان بيان حقيقت امور است از افضليت عملي نسبت باعمال ديگر بياناتي ميفرمودند ، فرضا در مقام ترغيب بر زيارت سيد شهداء عليه السلام ميفرمايند كه از هزار حجه و هزار عمره افضل است يا زيارت حضرت امام رضا عليه السلام از زيارت ساير ائمه اطهار افضل است يا نماز فلان از هزار ركعت نماز افضل است يا روزه فلان روز مخصوص از روزهاي بسيار غير آن افضل است يا صدقه در فلان موقع از صدقات ديگر افضل است و امثال اينها كه بسيار است كه در مقام جواب سائل يا ابتداءً فرمودهاند و ترغيب و تحريص نمودهاند ، معني هيچيك از اين فرمايشات اين نيست كه بايد بعمل افضل عمل كرد و فاضل را ترك كرد و براي اين اشاره باين نكته ميكنم كه اين سوء تفاهم ديدهام براي اغلب ميشود بلكه عرض ميكنم كه اغلب آنها كه از ائمه اطهار صلوات الله عليهم اين سؤالات را كردهاند بهمين نيت بودهاند كه بهبينند كدام افضل است همان را بگيرند و باقي را ترك كنند و اگر چه ائمه (ص) هم جواب فرمودهاند اما نبايد مشتبه شود كه جواب ايشان براي تقرير نيت سائل و منظور او است بلكه جواب ايشان بيان حقيقتي است كه البته ميبايست ايشان بيان فرمايند تا ما بدانيم نه براي اين است كه عمل مفضول را ترك كنيم بلكه عمل مفضول و فاضل و افضل هر يك براي خود مقامي دارد كه بايد بجا آورده شود و ترك غير افضل اگر از واجبات است باعث كفر است و اگر از مستحبات [ص 312] است اسباب نقص ايمان و نبايد همچو فرض كنيم كه هيچ عمل واجب يا مستحبي هست كه قائم مقام عمل ديگر ميشود و از آن عمل مستغني ميشويم و اگر بنا بر اين بود ميبايست فقط چند عمل افضل را پيدا كنيم و عمل كنيم و باقي احكام شرعيه را ترك كنيم و اين خلاف بداهت است ، فرضاً زيارت حضرت سيد شهداء (ع) يا حضرت امام رضا (ع) كه معادل با هزار حجه و هزار عمره مقبوله است معني اين آن نيست كه يك زيارت كربلا بكنيم عوض يك حج واجب ميشود و نهصد و نود و نه حج هم علاوه داريم مطلب اين نيست بلكه تارك حج عمدا و با استطاعت كافر است ولو هزار زيارت كربلا بنمايد زيرا ترك فريضه كرده است و اين حسابها در مقام جواب كافي نيست . و براي مثل بايد عرض كنم فرضا اگر فرمودهاند سر انسان اشرف اعضاء او است معني اين آن نيست كه پا لازم نداريم و هيچ وقت سر انسان با همه فضيلتي كه دارد و مركز مشاعر و محل بروز عقل است كه اشرف موجودات است كار پاي انسان را نميكند و با سر نميتوان راه رفت يا اگر در مقام احترام اعضاء خود فقط سر خود را بپوشاني باين دليل كه اشرف اعضاء است و پاي خود را نپوشاني كه اين اخس اعضاء است اين درست نيست بلكه ديوانگي است ، حال بهمين منوال است همه اعمال شرعيه اعم از واجبات يا مستحبات بمنزله اعضاء بدن اخروي انسان هستند كه هر يك را كه نداشته باشد ناقص است مثل اعضاء بدن دنيوي كه هر عضوي بجاي خود بايد باشد تا كار خود را بكند و خاصيت خود را ببخشد ، پس هيچ وقت عمل افضل با وجود ترك فاضل خاصيت آن عمل را نميبخشد و كار آنرا نميكند ، فرضا نماز كردن با اينكه ستون دين است كار روزه را [ص 313] نميكند با اينكه ستون دين شمرده نشده است ، فلان صدقه معين كه ثواب بسيار دارد بجاي ديناري خمس يا زكوة كه آنرا ترك كرده باشي نميايستد ، زيارت هيچ وقت جاي حج فريضه را نميگيرد ، زيارت برادر مؤمن با آنهمه فضيلت و افضليت جاي زيارت مشهد يا زيارت مكه را نميگيرد و هكذا ، مثل اينكه هيچ وقت چشم بجاي گوش كار نميكند و پا بجاي دست نميشود پس نبايد اشخاص دل خوش كنند كه فلان عمل افضل را بجا آوردهام و از ساير اعمال فارغ شدهام و اين خيالات را از كمال معرفت فرض كنند مثل آن درويش كه از او سؤال كردند نماز بجا ميآوري يا نه جواب داد كه من ناد علي ميخوانم پدر نماز ، اينها خيالات شيطاني است .
پس خلاصه اين شد كه تمام اعمال واجب يا مستحب اعم از افضل يا فاضل را بايد در جاي خود بجا آورد كه اگر انسان بعضي را بجا نياورد يا بكلي مسلوب الايمان يا ناقص الايمان است و اينها را كه فرمودهاند براي اين نيست كه من و تو حسابش را بكنيم بلكه خواستهاند حقايقي را بفرمايند كه من و تو بدانيم و بموقع خود بهر يك عمل كنيم زيرا هيچيك كار يكديگر را نميكنند فرضا ذكر سبحان الله و الحمد لله و لا اله الا الله و الله اكبر در بهشت براي مؤمن قصر ميشود يا صدقه مؤمن روز قيامت سايه بر سر او ميندازد يا نماز مستحب حور و غلمان ميشود و هكذا هر كدام را در آخرت خواسته باشي بايد همان عمل را بجا بياوري و عمل ديگر قائم مقام او نميشود و آن نتيجه را نخواهد داشت و دلايل اين عرايض جميعا در صريح اخبار است كه حقير اختصارا روايت نكردم و اهل اطلاع و تتبع ميدانند و ساير اخوان هم ان شاء الله دانستهاند كه بيجا عرض نميكنم و استحسان شخصي نيست [ص 314] و چون اغلب از اخوان از اين نكته غفلت داشتند اختصارا اشاره شد و السلام .
فصل - در فضيلت زيارت حضرت امام رضا عليه السلام است بر حج و عمره ، فرمود حضرت ابوالحسن موسي عليه السلام هر كس زيارت نمايد قبر فرزندم علي را هست در نزد خدا مثل هفتاد حجه مبروره عرض شد هفتاد حجه فرمود بلي و هفتادهزار حجه عرض شد هفتادهزار حجه فرمود چه بسيار حجهها كه قبول نميشود ، هر كس زيارت نمايد او را و بماند در نزد او يك شب مثل كسي است كه زيارت خدا را نموده است در عرش او ، عرض ميكنم از بياني كه سابقا از مولاي بزرگوار اعلي الله مقامه در باب وجوب زيارت حضرت ابيعبدالله عليه السلام روايت كرديم معني اين قبيل اخبار را خوب ميفهمي كه منظورشان متوجه نمودن اشخاص است بفرق عمل نه اينكه منظورشان اين عددهاي مذكوره است چنانچه در اين حديث ميبيني اول ميفرمايند هفتاد حجه بعد از آن ميفرمايند هفتادهزار حجه و معلوم است كه مرادشان بيان تكثير است نه خصوصيت عدد و ميخواهند بفرمايند كه اين عمل كجا و آن عمل كجا و اصلا از حدود معادله خارج است و عملي كه موضوعش بدن مقدس امام و اول ما خلق الله است با عملي كه موضوعش طواف بر احجار است فرق بسيار دارد بلكه قابل مقايسه و موازنه نيست اما بفداي ايشان كه باز در هر موقع ملاحظه درجه معرفت ما را ميكنند و نميتوانند حقايق را بيان فرمايند چنانچه در همين حديث ملاحظه ميكني كه سائل متحمل نيست كه زيارت آن حضرت معادل باشد با ثواب هفتادهزار حجه و اظهار تعجب ميكند و امام عليه السلام براي تسكين او ميفرمايد چه بسيار حجهها [ص 315] كه قبول نميشود اما زيارت آن حضرت چنين است ، اما مطالعهكننده ان شاء الله اگر اهل معرفت است بايد بداند كه اينها عباراتي است كه با عوام شيعه مخاطبه فرمودهاند و زيارت امام زيارت عرش خداست و زيارت كعبه زيارت سنگهاي زميني است كه حسب الامر البته بجا ميآوريم حال سنگ كجا عرش خدا كه احاطه بهمه اين عالم نموده است كجا و طواف بر احجار اگر هفتصد هزار مليون هم باشد قابل مقايسه با عرش پروردگار نميشود و از اين عرض مختصر كه در اين مقام شد شايد مفتاحي براي فهم اين قبيل اخبار بدست اهل تعمق و تتبع و معرفت داده شد و قسمتي از مشكلاتشان حل شد ان شاء الله .