دويم - از حضرت موسي بن جعفر از پدرش از جدش روايت فرموده است كه ميفرمود حضرت علي بن الحسين صلوات الله عليه مي‌ايستاد بر قبر پيغمبر صلي الله عليه و آله پس سلام ميكرد بر او و شهادت ميداد بر او ببلاغ و دعا ميكرد بهر چه حاضر ميشد بر او پس پشت خود را ميداد بر آن [ص 86] مرمره سبز كم‌عرض كه عقب قبر است و مي‌چسپيد بقبر و پشت خود را تكيه ميداد بقبر و رو بقبله ميكرد و ميفرمود :
اَللّٰهُمَ اِلَيْكَ اَلْجَأْتُ ظَهْرٖي وَ اِلٰي قَبْرِ نَبِيِّكَ مُحَمَّدٍ صَلَّي اللّٰهُ عَلَيْهِ وَ اٰلِهٖ عَبْدِكَ وَ رَسُولِكَ اَسْنَدْتُ ظَهْرٖي وَ الْقِبْلَةَ الَّتٖي رَضٖيتَ لِمُحَمَّدٍ صَلَّي اللّٰهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ اسْتَقْبَلْتُ اَللّٰهُمَّ اِنّٖي اَصْبَحْتُ لٰااَمْلِكُ لِنَفْسٖي خَيْرَ مٰا اَرْجُو وَ لٰااَدْفَعُ عَنْهٰا شَرَّ مٰا اَحْذَرُ عَلَيْهٰا وَ اَصْبَحَتِ الْاُمُورُ بِيَدِكَ فَلٰا فَقٖيرَ اَفْقَرُ مِنّٖي رَبِّ اِنّٖي لِمٰا اَنْزَلْتَ اِلَيَّ مِنْ خَيْرٍ فَقٖيرٌ اَللّٰهُمَّ ارْدُدْنٖي مِنْكَ بِخَيْرٍ فَاِنَّهُ لٰا رٰاۤدَّ لِفَضْلِكَ اَللّٰهُمَّ اِنّٖي اَعُوذُ بِكَ مِنْ اَنْ تُبَدِّلَ اِسْمٖي اَوْ تُغَيِّرَ جِسْمٖي اَوْ تُزٖيلَ نِعْمَتَكَ عِنْدٖي اَللّٰهُمَّ كَرِّمْنٖي بِالتَّقْوٰي وَ جَمِّلْنٖي بِالنِّعَمِ وَ اغْمُرْنٖي بِالْعٰافِيَةِ وَ ارْزُقْنٖي شُكْرَ الْعٰافِيَةِ .
سيّم - فرمود حضرت ابوعبدالله عليه السلام همينكه داخل مدينه شدي پس غسل كن پيش از آنكه داخل شوي يا همان وقت كه داخل ميشوي پس ميآيي در نزد قبر نبي صلي الله عليه و آله پس سلام ميكني بر رسول خدا صلي الله عليه و آله پس مي‌ايستي در نزد اسطوانه مقدم از جانب راست قبر در نزد سر قبر در نزد زاويه قبر در حالي كه رو بقبله باشي و شانه چپ بجانب قبر باشد و شانه راست بطرف منبر پس اينجا است موضع سر رسول خدا صلي الله عليه و آله و ميگوئي :
[ص 87] اَشْهَدُ اَنْ لٰا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لٰا شَرٖيكَ لَهُ وَ اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ وَ اَشْهَدُ اَنَّكَ رَسُولُ اللّٰهِ وَ اَشْهَدُ اَنَّكَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِاللّٰهِ وَ اَشْهَدُ اَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ رِسٰالٰاتِ رَبِّكَ وَ نَصَحْتَ لِاُمَّتِكَ وَ جٰاهَدْتَ فٖي سَبٖيلِ اللّٰهِ وَ عَبَدْتَ اللّٰهَ حَتّٰي اَتٰاكَ الْيَقٖينُ وَ دَعَوْتَ اِلٰي سَبٖيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ اَدَّيْتَ الَّذٖي عَلَيْكَ مِنَ الْحَقِّ وَ اَنَّكَ قَدْ رَؤُفْتَ بِالْمُؤْمِنٖينَ وَ غَلُظْتَ عَلَي الْكٰافِرٖينَ فَبَلَغَ اللّٰهُ بِكَ اَفْضَلَ شَرَفِ مَحَلِّ الْمُكَرَّمٖينَ اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي اسْتَنْقَذَنٰا بِكَ مِنَ الشِّرْكِ وَ الضَّلٰالَةِ اَللّٰهُمَّ فَاجْعَلْ صَلَوٰاتِكَ وَ صَلَوٰاتِ مَلٰاۤئِكَتِكَ الْمُقَرَّبٖينَ وَ عِبٰادِكَ الصّٰالِحٖينَ وَ اَنْبِيٰاۤئِكَ الْمُرْسَلٖينَ وَ اَهْلِ السَّمٰوٰاتِ وَ الْاَرَضٖينَ وَ مَنْ سَبَّحَ لَكَ يٰا رَبَّ الْعٰالَمٖينَ مِنَ الْاَوَّلٖينَ وَ الْآخِرٖينَ عَلٰي مُحَمَّدٍ عَبْدِكَ وَ رَسُولِكَ وَ نَبِيِّكَ وَ اَمٖينِكَ وَ نَجِيِّكَ وَ حَبٖيبِكَ وَ صَفِيِّكَ وَ خٰاۤصَّتِكَ وَ صَفْوَتِكَ وَ خِيَرَتِكَ مِنْ خَلْقِكَ اَللّٰهُمَّ اَعْطِهِ الدَّرَجَةَ وَ الْوَسٖيلَةَ مِنَ الْجَنَّةِ وَ ابْعَثْهُ مَقٰاماً مَحْمُوداً يَغْبِطُهُ بِهِ الْاَوَّلُونَ وَ الْآخِرُونَ اَللّٰهُمَّ اِنَّكَ قُلْتَ وَ لَوْ اَنَّهُمْ اِذْ ظَلَمُوا اَنْفُسَهُمْ جٰاۤؤُوكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللّٰهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللّٰهَ تَوّٰاباً رَحٖيماً وَ اِنّٖي اَتَيْتُ نَبِيَّكَ مُسْتَغْفِراً تٰاۤئِباً مِنْ ذُنُوبٖي وَ اِنّٖي اَتَوَجَّهُ بِكَ اِلَي اللّٰهِ رَبّٖي وَ رَبِّكَ لِيَغْفِرَ لٖي ذُنُوبٖي .
[ص 88] فرمود و اگر براي تو حاجتي است پس قرار بده قبر نبي را پشت شانه خودت و رو بقبله كن و بلند كن دست خود را و سؤال كن حاجت خود را كه تو سزاوار هستي كه حاجت‌روا شوي .
چهارم - ديده شد حضرت ابوعبدالله عليه السلام كه رسيد بسوي قبر نبي صلي الله عليه و آله پس گذارد دست خود را بر قبر و فرمود :
اَسْأَلُ اللّٰهَ الَّذِي اجْتَبٰاكَ وَ اخْتٰارَكَ وَ هَدٰاكَ وَ هَدٰي بِكَ اَنْ يُصَلِّيَ عَلَيْكَ . پس فرمود : اِنَّ اللّٰهَ وَ مَلٰاۤئِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَي النَّبِيِّ يٰا اَيُّهَا الَّذٖينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلٖيماً .
پنجم - و عرض شد بحضرت ابي‌عبدالله عليه السلام كه تعليم بفرما بمن سلام مختصري بر پيغمبر صلي الله عليه و آله فرمود بگو :
اَسْأَلُ اللّٰهَ الَّذِي انْتَجَبَكَ وَ اصْطَفٰاكَ وَ اخْتٰارَكَ وَ هَدٰاكَ وَ هَدٰي بِكَ اَنْ يُصَلِّيَ عَلَيْكَ صَلٰوةً كَثٖيرَةً طَيِّبَةً .
ششم - و از ابراهيم بن ابي‌البلاد است كه گفت فرمود بمن حضرت ابوالحسن عليه السلام چگونه سلام ميكني بر پيغمبر صلي الله عليه و آله عرض كردم همانكه ميدانيم و روايت ميكنيم آنرا فرمود آيا تعليم نكنم بتو آنچه بهتر از آن است عرض كردم بلي جعلت فداك پس نوشت براي من همان وقت كه نشسته بودم بخط خودش و قرائت فرمود بر من كه هر گاه ايستادي بر قبر او صلي الله عليه و آله پس بگو :
اَشْهَدُ اَنْ لٰا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لٰا شَرٖيكَ لَهُ وَ اَشْهَدُ اَنَّكَ رَسُولُ اللّٰهِ وَ [ص 89] اَشْهَدُ اَنَّكَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِاللّٰهِ وَ اَشْهَدُ اَنَّكَ خٰاتَمُ النَّبِيّٖينَ وَ اَشْهَدُ اَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ رِسٰالَةَ رَبِّكَ وَ نَصَحْتَ لِاُمَّتِكَ وَ جٰاهَدْتَ فٖي سَبٖيلِ رَبِّكَ وَ عَبَدْتَهُ حَتّٰي اَتٰاكَ الْيَقٖينُ وَ اَدَّيْتَ الَّذٖي عَلَيْكَ مِنَ الْحَقِّ اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰي مُحَمَّدٍ عَبْدِكَ وَ رَسُولِكَ وَ نَجِيِّكَ وَ اَمٖينِكَ وَ صَفِيِّكَ وَ خِيَرَتِكَ مِنْ خَلْقِكَ اَفْضَلَ مٰا صَلَّيْتَ عَلٰي اَحَدٍ مِنْ اَنْبِيٰاۤءِكَ وَ رُسُلِكَ اَللّٰهُمَّ سَلِّمْ عَلٰي مُحَمَّدٍ وَ آلِ‌مُحَمَّدٍ كَمٰا سَلَّمْتَ عَلٰي نُوحٍ فِي الْعٰالَمٖينَ وَ امْنُنْ عَلٰي مُحَمَّدٍ وَ آلِ‌مُحَمَّدٍ كَمٰا مَنَنْتَ عَلٰي مُوسٰي وَ هٰرُونَ وَ بٰارِكْ عَلٰي مُحَمَّدٍ وَ آلِ‌مُحَمَّدٍ كَمٰا بٰارَكْتَ عَلٰي اِبْرٰهٖيمَ وَ آلِ اِبْرٰهٖيمَ اِنَّكَ حَمٖيدٌ مَجٖيدٌ اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰي مُحَمَّدٍ وَ آلِ‌مُحَمَّدٍ وَ تَرَحَّمْ عَلٰي مُحَمَّدٍ وَ آلِ‌مُحَمَّدٍ اَللّٰهُمَّ رَبَّ الْبَيْتِ الْحَرٰامِ وَ رَبَّ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ وَ رَبَّ الرُّكْنِ وَ الْمَقٰامِ وَ رَبَّ الْبَلَدِ الْحَرٰامِ وَ رَبَّ الْحِلِّ وَ الْحَرٰامِ وَ رَبَّ الْمَشْعَرِ الْحَرٰامِ بَلِّغْ رُوحَ مُحَمَّدٍ صَلَّي اللّٰهُ عَلَيْهِ وَ آلِهٖ مِنِّي السَّلٰامَ .
عرض ميكنم و نماز زيارت پيغمبر صلي الله عليه و آله هم بنحوي است كه سابقا ذكر شده اقل آن دو ركعت است و اكثر آن هشت ركعت ، و موافق روايتي از حضرت امام رضا عليه السلام در موقعي كه زيارت وداع ميفرمود در آخر شش ركعت يا هشت ركعت نماز بجا آورد ، و ترديد [ص 90] از راوي است .
فصل - در وداع قبر پيغمبر است صلي الله عليه و آله ، فرمود حضرت ابوعبدالله عليه السلام كه هر گاه خواستي بيرون بروي از مدينه پس غسل كن و بيا نزد قبر نبي صلي الله عليه و آله بعد از آنكه فارغ شدي از حوائج خودت پس وداع نما و همان عملي كه روز ورود نمودي بجا بياور و بگو :
اَللّٰهُمَّ لٰاتَجْعَلْهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنْ زِيٰارَةِ قَبْرِ نَبِيِّكَ فَاِنْ تَوَفَّيْتَنٖي قَبْلَ ذٰلِكَ فَاِنّٖي اَشْهَدُ فٖي مَمٰاتٖي عَلٰي مٰا شَهِدْتُ عَلَيْهِ فٖي حَيوٰتٖي اَنْ لٰا اِلٰهَ اِلّٰا اَنْتَ وَ اَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُكَ وَ رَسُولُكَ .
و در حديث ديگر فرمود كه در وداع قبر نبي صلي الله عليه و آله ميگوئي :
صَلَّي اللّٰهُ عَلَيْكَ اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ لٰاجَعَلَهُ اللّٰهُ آخِرَ تَسْلٖيمٖي عَلَيْكَ .
عرض ميكنم اينكه فرموده‌اند پس وداع نما يعني زيارت وداع نما ، و مراد اين است كه بنحو هر روز زيارت ميكني بهر يك از زيارات كه ذكر كرديم و نماز زيارت بجا ميآوري و در آخر كه ميخواهي مرخص شوي عبارت فوق را عرض ميكني و خارج ميشوي .
فصل - در كيفيت زيارت پيغمبر صلي الله عليه و آله از دور ، از مبشر بن عبدالعزيز روايت شده است كه گفت نزد حضرت ابي‌عبدالله عليه السلام بودم پس داخل شد بعض اصحاب ما پس عرض كرد جعلت فداك من فقير هستم پس فرمود باو حضرت ابوعبدالله عليه السلام روز چهارشنبه را روزه بگير و بعد از آن پنجشنبه و جمعه را هم روزه بگير سه روز پس [ص 91] همينكه پيش از ظهر روز جمعه شد پس زيارت كن رسول خدا صلي الله عليه و آله را از بالاي بام خودت يا در يك زمين بي‌آبي جائي كه احدي تو را نبيند پس در جاي خودت دو ركعت نماز بگذار پس بر دو زانوي خودت بنشين كه زانوها بزمين برسد در حالي كه رو بقبله هستي و دست راست تو بر بالاي دست چپ باشد و بگو :
اَللّٰهُمَّ اَنْتَ اَنْتَ اِنْقَطَعَ الرَّجٰاۤءُ اِلّٰا مِنْكَ وَ خٰابَتِ الْآمٰالُ اِلّٰا فٖيكَ يٰا ثِقَةَ مَنْ لٰا ثِقَةَ لَهُ وَ لٰا ثِقَةَ لٖي غَيْرُكَ اِجْعَلْ لٖي مِنْ اَمْرٖي فَرَجاً وَ مَخْرَجاً وَ ارْزُقْنٖي مِنْ حَيْثُ اَحْتَسِبُ وَ مِنْ حَيْثُ لٰااَحْتَسِبُ . پس از آن سجده كن بر زمين و بگو : يٰا مُغٖيثُ اجْعَلْ لٖي رِزْقاً مِنْ فَضْلِكَ .
پس طالع نميشود بر تو روز شنبه مگر با روزي جديد . و احمد بن مابنداد راوي اين حديث ميگويد كه عرض كردم بابي‌جعفر محمد بن عثمان بن سعيد عمري رضي الله عنه كه هر گاه دعاكننده در مدينه نباشد چه ميكند فرمود زيارت ميكند آقاي ما رسول خدا صلي الله عليه و آله را از نزد رأس امامي كه در بلدش هست عرض كردم اگر در بلد او قبر امامي نباشد فرمود زيارت ميكند بعض صالحين را يا بيرون ميرود بسوي صحراء و بطرف دست راست صحرا ميرود و عملي كه امر شده است بجا ميآورد و مستجاب است ان شاء الله . عرض ميكنم همان زيارت اول (ظ) را هم هر وقت كه خواسته باشد انسان از دور بخواند از منزل خودش يا هر جا كه هست ميخواند و بعد از نمازهاي واجبه هم خوانده ميشود .
[ص 92] فصل - در فضيلت و كيفيت زيارت حضرت فاطمه عليها السلام و موضع قبر آن حضرت ، از يزيد بن عبدالملك روايت شده است از پدرش از جدش گفت داخل شدم بر فاطمه عليها السلام پس ابتدا فرمود بسلام و فرمود بچه حاجت آمدي عرض كردم براي طلب بركت فرمود خبر داد بمن پدرم باينكه هر كس سلام بكند بر او و بر من سه روز واجب ميكند خدا براي او بهشت را عرض كردم در حيوة او و حيوة تو فرمود بلي و بعد از موت ما و فرمود حضرت ابوعبدالله عليه السلام كه فرمود رسول خدا صلي الله عليه و آله مابين قبر من و منبر من باغي است از باغهاي بهشت و منبر من بر روي دري است از درهاي بهشت زيرا كه قبر فاطمه عليها السلام بين قبر او است و منبر او و قبر او روضه‌ايست از رياض بهشت و بسوي او دري است از درهاي بهشت و سؤال شد حضرت ابوالحسن عليه السلام از قبر فاطمه فرمود دفن شد آن حضرت در خانه‌اش پس همينكه زياد كردند بنواميه در مسجد داخل در مسجد شد و از صدوق روايت شده است كه بعضي روايت كرده‌اند كه در بقيع دفن شده است . عرض ميكنم ظاهر از مجموع روايات اين است كه قبر آن حضرت در مسجد است در همان محل كه معروف است بخانه فاطمه (ع) يا در ميانه قبر و منبر و اخباري كه در بقيع دفن شده‌اند ممكن است تقيه باشد و خوب است كه در همه مقامات مذكوره آن حضرت را زيارت نمايند . و فرمود حضرت ابوجعفر عليه السلام بيكي از سادات كه همينكه رسيدي بقبر جده خودت عليها السلام پس بگو :
يٰا مُمْتَحَنَةًۨ امْتَحَنَكِ الَّذٖي خَلَقَكِ قَبْلَ اَنْ يَخْلُقَكِ فَوَجَدَكِ لِمَا امْتَحَنَكِ صٰابِرَةً وَ زَعَمْنٰا اَنّٰا لَكِ اَوْلِيٰاۤءُ وَ مُصَدِّقُونَ وَ صٰابِرُونَ [ص 93] لِكُلِّ مٰا اَتٰانٰا بِهٖ اَبُوكِ صَلَّي اللّٰهُ عَلَيْهِ وَ آلِهٖ وَ اَتٰي بِهٖ وَصِيُّهُ فَاِنّٰا نَسْأَلُكِ اِنْ كُنّٰا صَدَقْنٰاكِ اِلّٰا اَلْحَقْتِنٰا بِتَصْدٖيقِنٰا لَهُمٰا لِنُبَشِّرَ اَنْفُسَنٰا بِاَنّٰا قَدْ طَهُرْنٰا بِوِلٰايَتِكِ .
عرض ميكنم در بحار الانوار زيارت مختصري از سيد بن طاوس عليه الرحمة نقل ميكند كه فرموده است بتحقيق روايت شده است كه هر كس زيارت نمايد آن حضرت را باين زيارت و استغفار نمايد خدا را ميآمرزد خداوند براي او و داخل بهشت ميكند او را و از مصباح الانوار روايت ميكند از جعفر بن محمد الصادق (ع) از پدرانش عليهم السلام فرمود هر كس زيارت نمايد قبر طاهر فاطمه را پس بگويد السلام عليك تا و اهل الارضين پس استغفار نمايد خدا را ميآمرزد خدا براي او و داخل بهشت ميكند او را . عرض ميكنم زيارت اين است :
اَلسَّلٰامُ عَلَيْكِ يٰا سَيِّدَةَ نِسٰاۤءِ الْعٰالَمٖينَ اَلسَّلٰامُ عَلَيْكِ يٰا وٰالِدَةَ الْحُجَجِ عَلَي النّٰاسِ اَجْمَعٖينَ اَلسَّلٰامُ عَلَيْكِ اَيَّتُهَا الْمَظْلُومَةُ الْمَمْنُوعَةُ حَقَّهٰا .
بعد از آن بگو : اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰي اَمَتِكَ وَ ابْنَةِ نَبِيِّكَ وَ زَوْجَةِ وَصِيِّ نَبِيِّكَ صَلٰوةً تُزْلِفُهٰا فَوْقَ زُلْفٰي عِبٰادِكَ الْمُكَرَّمٖينَ مِنْ اَهْلِ السَّمٰوٰاتِ وَ اَهْلِ الْاَرَضٖينَ .
عرض ميكنم زيارت ديگر كه مروي از ائمه اطهار صلوات الله عليهم باشد بنظر نرسيد و مجلسي مرحوم زياراتي را از تلفيق علماء اعلام رضوان الله [ص 94] عليهم در بحار نقل ميفرمايد و چون تفصيل زياد مطلوب ما نيست ترك كرديم و البته بعد از زيارت هم نماز زيارت را ميخوانند و اگر زوار در زيارت اين حضرت هم از زيارات جامعه مأثوره بخوانند بسيار بموقع و بجا است .
فصل - در فضل زيارت ائمه بقيع است صلوات الله عليهم ، از ابوالبختري از جعفر بن محمد از پدر بزرگوارش روايت فرموده است كه حسين بن علي عليه السلام زيارت ميكرد قبر حسن بن علي عليه السلام را در هر غروب جمعه و از حضرت صادق عليه السلام است كه فرمود هر كس زيارت بكند مرا آمرزيده ميشود بر او گناهان او و فقير از دنيا نميرود و فرمود حضرت ابومحمد الحسن بن علي العسكري عليه السلام هر كس زيارت نمايد جعفر و پدرش را چشم او خراب نميشود و بيماري باو نميرسد و مبتلي از دنيا نميرود و در بحار از حضرت ابي‌عبدالله عليه السلام است عرض شد بآن حضرت چگونه زيارت كنم شما را هر گاه نتوانم بيايم فرمود هر گاه قادر بر آمدن نباشي پس همينكه روز جمعه ميشود پس غسل كن يا وضو بگير و بالا برو بر بام خودت و دو ركعت نماز بجا بياور و متوجه شو بطرف من پس بدرستيكه هر كس زيارت كند مرا در حيوة من بتحقيق زيارت كرده است مرا در ممات من و هر كس زيارت كند مرا در ممات من بتحقيق زيارت كرده است مرا در حيوة من . عرض ميكنم مرحوم مولاي بزرگوار اعلي الله مقامه در حاشيه همين حديث در فصل الخطاب مينويسد كه در اين حديث دلالتي است بر جواز زيارت آل‌محمد عليهم السلام در حال حيوة از دور بر بامها و نماز براي زيارت ايشان . عرض ميكنم اخبار متعدده هم داريم كه هر كس قادر بر زيارت ايشان نشود زيارت صالحين اخوان خود را [ص 95] نمايد كه گويا ايشان را زيارت كرده است .
فصل - عرض ميكنم در زيارت ائمه بقيع صلوات الله عليهم جميع آداب سابقه از غسل و استيذان و ساير مستحبات و واجبات بايد رعايت شود و در اذن دخول هم ممكن است آنچه را كه صاحب مزار كبير نوشته است و مجلسي مرحوم در بحار نقل فرموده است بخواني و محتمل هم هست كه مأثور باشد و بهر تقدير خوب است زيرا در بعضي از اخبار ديده ميشود كه ميفرمايند بعد از استيذان داخل ميشوي و چنين ميگوئي و معلوم است كه اگر استيذان بنحو مأثور هم نباشد نقلي نيست بنا بر اين ما هم همين عبارات را كه علما اختيار كرده‌اند اختيار ميكنيم و بر فرض آنكه عينا هم مأثور نباشد همه مضامين آن از اخبار معتبره گرفته شده است .
پس ميگوئيم كه در بحار الانوار فرموده است كه گفت مؤلف مزار كبير كه زيارت ديگري براي ايشان عليهم السلام مستحب است براي كسي كه اراده بكند زيارت ايشان را اينكه اول غسل كند پس بيايد با سكينه و وقار پس همينكه وارد شد بسوي باب شريف بايستد و بگويد :
يٰا مَوٰالِيَّ يٰا اَبْنٰاۤءَ رَسُولِ اللّٰهِ عَبْدُكُمْ وَ ابْنُ اَمَتِكُمْ اَلذَّلٖيلُ بَيْنَ اَيْدٖيكُمْ وَ الْمُضْعَفُ فٖي عُلُوِّ قَدْرِكُمْ وَ الْمُعْتَرِفُ بِحَقِّكُمْ جٰاۤءَكُمْ مُسْتَجٖيراً بِكُمْ قٰاصِداً اِلٰي حَرَمِكُمْ مُتَقَرِّباً اِلٰي مَقٰامِكُمْ مُتَوَسِّلاً اِلَي اللّٰهِ بِكُمْ ءَاَدْخُلُ يٰا مَوٰالِيَّ ءَاَدْخُلُ يٰا اَوْلِيٰاۤءَ اللّٰهِ ءَاَدْخُلُ يٰا مَلٰاۤئِكَةَ اللّٰهِ الْمُحْدِقٖينَ بِهٰذَا الْحَرَمِ الْمُقٖيمٖينَ بِهٰذَا الْمَشْهَدِ .
[ص 96] فرموده است پس خاشع بشو براي پرورنده خود و گريه كن پس اگر خاشع شد قلب تو و جاري شد اشك تو پس اين علامت قبول و اذن است و داخل شو و پاي راست را مقدم بدار و پاي چپ را مؤخر بدار و بگو :
اَللّٰهُ اَكْبَرُ كَبٖيراً وَ الْحَمْدُ لِلّٰهِ كَثٖيراً وَ سُبْحٰانَ اللّٰهِ بُكْرَةً وَ اَصٖيلاً وَ الْحَمْدُ لِلّٰهِ الْفَرْدِ الصَّمَدِ الْمٰاجِدِ الْاَحَدِ الْمُتَفَضِّلِ الْمَنّٰانِ الْمُتَطَوِّلِ الْحَنّٰانِ الَّذٖي مَنَّ بِطَوْلِهٖ وَ سَهَّلَ زِيٰارَةَ سٰادَتٖي بِاِحْسٰانِهٖ وَ لَمْ‌يَجْعَلْنٖي عَنْ زِيٰارَتِهِمْ مَمْنُوعاً بَلْ تَطَوَّلَ وَ مَنَحَ .
بعد از آن داخل شو و قبور را در جلو خود قرار ده و بگو ، عرض ميكنم زيارتي را كه در اين مقام از محمد بن مشهدي رضوان الله عليه نقل كرده همان است كه در فصل الخطاب هم روايت فرموده‌اند و ما از فصل الخطاب روايت ميكنيم : از يكي از ايشان است عليهم السلام فرمود همينكه آمدي بقبور بقيع قبور ائمه پس بأيست نزد ايشان و قبر را در جلو خود قرار بده و ميگوئي :
اَلسَّلٰامُ عَلَيْكُمْ اَئِمَّةَ الْهُدٰي اَلسَّلٰامُ عَلَيْكُمْ اَهْلَ التَّقْوٰي اَلسَّلٰامُ عَلَيْكُمُ الْحُجَجَ عَلٰي اَهْلِ الدُّنْيٰا اَلسَّلٰامُ عَلَيْكُمْ اَيُّهَا الْقُوّٰامُ فِي الْبَرِيَّةِ بِالْقِسْطِ اَلسَّلٰامُ عَلَيْكُمْ اَهْلَ الصَّفْوَةِ اَلسَّلٰامُ عَلَيْكُمْ آلَ رَسُولِ اللّٰهِ اَلسَّلٰامُ عَلَيْكُمْ اَهْلَ النَّجْوٰي اَشْهَدُ اَنَّكُمْ قَدْ بَلَّغْتُمْ وَ نَصَحْتُمْ وَ صَبَرْتُمْ فٖي ذٰاتِ اللّٰهِ وَ كُذِّبْتُمْ وَ اُسٖيۤءَ [ص 97] اِلَيْكُمْ فَغَفَرْتُمْ وَ اَشْهَدُ اَنَّكُمُ الْاَئِمَّةُ الرّٰاشِدُونَ الْمَهْدِيُّونَ وَ اَنَّ طٰاعَتَكُمْ مَفْرُوضَةٌ وَ اَنَّ قَوْلَكُمُ الصِّدْقُ وَ اَنَّكُمْ دَعَوْتُمْ فَلَمْ‌تُجٰابُوا وَ اَمَرْتُمْ فَلَمْ‌تُطٰاعُوا وَ اَنَّكُمْ دَعٰاۤئِمُ الدّٖينِ وَ اَرْكٰانُ الْاَرْضِ لَمْ‌تَزٰالُوا بِعَيْنِ اللّٰهِ يَنْسَخُكُمْ مِنْ اَصْلٰابِ كُلِّ مُطَهَّرٍ وَ يَنْقُلُكُمْ مِنْ اَرْحٰامِ الْمُطَهَّرٰاتِ لَمْ‌تُدَنِّسْكُمُ الْجٰاهِلِيَّةُ الْجَهْلٰاۤءُ وَ لَمْ‌تَشْرَكْ فٖيكُمْ فِتَنُ الْاَهْوٰاۤءِ طِبْتُمْ وَ طٰابَ مَنْبِتُكُمْ مَنَّ بِكُمْ عَلَيْنٰا دَيّٰانُ الدّٖينِ فَجَعَلَكُمْ فٖي بُيُوتٍ اَذِنَ اللّٰهُ اَنْ تُرْفَعَ وَ يُذْكَرَ فٖيهَا اسْمُهُ وَ جَعَلَ صَلَوٰاتِنٰا عَلَيْكُمْ رَحْمَةً لَنٰا وَ كَفّٰارَةً لِذُنُوبِنٰا اِذَا اخْتٰارَكُمُ اللّٰهُ لَنٰا وَ طَيَّبَ خَلْقَنٰا بِمٰا مَنَّ عَلَيْنٰا مِنْ وِلٰايَتِكُمْ وَ كُنّٰا عِنْدَهُ مُسَمَّيْنَ بِعِلْمِكُمْ مُعْتَرِفٖينَ بِتَصْدٖيقِنٰا اِيّٰاكُمْ وَ هٰذٰا مَقٰامُ مَنْ اَسْرَفَ وَ اَخْطَأَ وَ اسْتَكٰانَ وَ اَقَرَّ بِمٰا جَنٰي وَ رَجٰا بِمَقٰامِهِ الْخَلٰاصَ وَ اَنْ يَسْتَنْقِذَهُ بِكُمْ مُسْتَنْقِذُ الْهَلْكٰي مِنَ الرَّدٰي فَكُونُوا لٖي شُفَعٰاۤءَ فَقَدْ وَفَدْتُ اِلَيْكُمْ اِذْ رَغِبَ عَنْكُمْ اَهْلُ الدُّنْيٰا وَ اتَّخَذُوا آيٰاتِ اللّٰهِ هُزُؤاً وَ اسْتَكْبَرُوا عَنْهٰا يٰا مَنْ هُوَ قٰاۤئِمٌ لٰايَسْهُو وَ دٰاۤئِمٌ لٰايَلْهُو وَ مُحٖيطٌ بِكُلِّ شَيْءٍ لَكَ الْمَنُّ بِمٰا وَفَّقْتَنٖي وَ عَرَّفْتَنٖي بِمٰا اَقَمْتَنٖي عَلَيْهِ اِذْ صَدَّ عَنْهُ عِبٰادُكَ وَ جَهِلُوا مَعْرِفَتَهُ وَ اسْتَخَفُّوا بِحَقِّهٖ وَ مٰالُوا اِلٰي سِوٰاهُ فَكٰانَتِ الْمِنَّةُ مِنْكَ [ص 98] عَلَيَّ مَعَ اَقْوٰامٍ خَصَّصْتَهُمْ بِمٰا خَصَصْتَنٖي بِهٖ فَلَكَ الْحَمْدُ اِذْ كُنْتُ عِنْدَكَ فٖي مَقٰامٖي هٰذٰا مَذْكُوراً مَكْتُوباً فَلٰاتَحْرِمْنٖي مٰا رَجَوْتُ وَ لٰاتُخَيِّبْنٖي فٖيمٰا دَعَوْتُ بِحُرْمَةِ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطّٰاهِرٖينَ وَ صَلَّي اللّٰهُ عَلٰي مُحَمَّدٍ وَ آلِ‌مُحَمَّدٍ .
بعد از آن دعا كن بر خودت بآنچه دوست ميداري .
عرض ميكنم و زيارت ديگر براي حضرت امام حسن مجتبي عليه السلام در بحار نقل ميكند از سيد بن طاوس در كامل الزيارة و شيخ در تهذيب كه محمد بن الحنفية رضوان الله عليه همينكه نزد قبر حضرت حسن بن علي صلوات الله عليه ميآمد ميگفت :
اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ يٰا بَقِيَّةَ الْمُؤْمِنٖينَ وَ ابْنَ اَوَّلِ الْمُسْلِمٖينَ وَ كَيْفَ لٰاتَكُونُ كَذٰلِكَ وَ اَنْتَ سَلٖيلُ الْهُدٰي وَ حَلٖيفُ التُّقٰي وَ خٰامِسُ اَهْلِ الْكِسٰاۤءِ وَ غَذَّتْكَ يَدُ الرَّحْمَةِ وَ رُبّٖيتَ فٖي حِجْرِ الْاِسْلٰامِ وَ رَضَعْتَ مِنْ ثَدْيِ الْاٖيمٰانِ فَطِبْتَ حَيّاً وَ طِبْتَ مَيِّتاً غَيْرَ اَنَّ الْاَنْفُسَ غَيْرُ طَيِّبَةٍ بِفِرٰاقِكَ وَ لٰا شٰاۤكَّةٍ فِي الْحَيٰوةِ لَكَ يَرْحَمُكَ اللّٰهُ .
و در نسخه تهذيب در آخر زيارت است كه ملتفت بسوي قبر حضرت حسين عليه السلام ميشود و ميگويد :
اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ يٰا اَبٰاعَبْدِاللّٰهِ وَ عَلٰي اَبٖي‌مُحَمَّدٍ السَّلٰامُ .
و سيد بن طاوس فرموده كه در وداع ابي‌محمد الحسن ابن علي (ع) مي‌ايستي [ص 99] بر قبر او مثل اول كه زيارت كردي و ميگوئي :
اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ رَسُولِ اللّٰهِ اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ يٰا مَوْلٰايَ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكٰاتُهُ اَسْتَوْدِعُكَ اللّٰهَ وَ اَسْتَرْعٖيكَ وَ اَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلٰامَ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ بِالرَّسُولِ وَ بِمٰا جِئْتَ بِهٖ وَ دَلَلْتَ عَلَيْهِ اَللّٰهُمَّ اكْتُبْنٰا مَعَ الشّٰاهِدٖينَ .
پس از آن سؤال ميكني حاجت خود را و دعا ميكني كه قرار ندهد خداوند اين زيارت را آخر عهد تو و بخوان خدا را بهر چه دوست ميداري ان شاء الله .
عرض ميكنم و در روايت است كه نزد قبر حضرت علي بن الحسين عليهما السلام هر چه ميخواهي ميگوئي و زيارت ميكني و براي زيارت حضرت باقر و حضرت صادق عليهما السلام هم زيارت مأثور و معتبري نيافتم ولي همه اين بزرگواران را با زيارات جامعه معتبره كه بعدا نقل خواهد شد زيارت كني بسيار خوب است و در وداع همه ايشان هم صلوات الله عليهم همين وداع حضرت امام حسن (ع) كافي است و غير آن هم كه جامعه براي همه ايشان است خواهيم ذكر كرد ان شاء الله .
فصل - در بعض اعمال و مستحباتي است كه زائر در ايام توقف مدينه طيبه وظيفه دارد و بجا ميآورد ان شاء الله ، از ابوبكر حضرمي است كه گفت امر فرمود بمن حضرت ابوعبدالله عليه السلام كه نماز بسيار در مسجد پيغمبر صلي الله عليه و آله بجا بياورم بقدري كه بتوانم و فرمود تو قادر بر آن نيستي هر وقت خواسته باشي و سؤال شد از حضرت ابوالحسن عليه السلام از عبور از پائين مسجد رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلام بر آن حضرت ننمايد بر پيغمبر صلي الله عليه و آله [ص 100] فرمود ابوالحسن عليه السلام نميكند اين كار را عرض شد داخل مسجد شود و از دور سلام كند و نزديك بقبر نشود فرمود نه ، بعد از آن فرمود سلام بكن بر او وقتي كه داخل ميشوي و وقتي كه خارج ميشوي و از دور .
و از جمله اعتكاف و دعاء در نزد اساطين مسجد رسول صلي الله عليه و آله است كه فرمود حضرت ابوعبدالله عليه السلام كه اگر در مدينه سه روز توقف ميكني روز چهارشنبه را روزه ميگيري و شب چهارشنبه در نزد اسطوانه ابي‌لبابه نماز بجا ميآوري و آن اسطوانه توبه است كه ابولبابه خود را بآن بسته بود تا عذر او از آسمان نازل شد و روز چهارشنبه را هم در نزد همان اسطوانه مي‌نشيني و شب پنجشنبه ميآئي پهلوي اسطوانهٔ كه پشت آن است و نزديك مقام نبي صلي الله عليه و آله است آن شب و آن روز را هم در آنجا ميماني و روز پنجشنبه را هم روزه ميگيري بعد از آن ميآئي در نزد اسطوانهٔ كه پشت سر مقام نبي است صلي الله عليه و آله و مصلاي آن حضرت است در شب جمعه پس نماز ميكني در نزد آن آن شب و آن روز را و روزه ميگيري روز جمعه را و اگر بتواني كه تكلم ننمائي بچيزي در اين ايام پس تكلم مكن مگر بآنچه لابد از آن باشي و بيرون نميروي از مسجد مگر براي حاجت و اگر بتواني كه نخوابي در شب و روز پس مخواب و در اين عمل فضل است و حمد خدا را بجا بياور در روز جمعه و ثناي او را بجا بياور و صلوات بر پيغمبر صلي الله عليه و آله بفرست و سؤال كن حاجت خود را و از آنچه دعا ميكني اين كلمات باشد :
اَللّٰهُمَّ مٰا كٰانَتْ لٖي اِلَيْكَ مِنْ حٰاجَةٍ شَرَعْتُ اَنَا فٖي طَلَبِهٰا وَ الْتِمٰاسِهٰا اَوْ لَمْ‌اَشْرَعْ سَأَلْتُكَهٰا اَوْ لَمْ‌اَسْأَلْكَهٰا فَاِنّٖي اَتَوَجَّهُ [ص 101] اِلَيْكَ بِنَبِيِّكَ مُحَمَّدٍ نَبِيِّ الرَّحْمَةِ صَلَّي اللّٰهُ عَلَيْهِ وَ آلِهٖ فٖي قَضٰاۤءِ حَوٰاۤئِجٖي صَغٖيرِهٰا وَ كَبٖيرِهٰا .
پس سزاوار هستي كه حاجتت برآورده شود ان شاء الله و فرمود حضرت ابوعبدالله عليه السلام كه همينكه فارغ شدي از دعاء در نزد قبر نبي صلي الله عليه و آله پس بيا نزد منبر پس مسح كن با دست خود آنرا و دو رمانه سفلاي آنرا بگير و مسح بكن بر دو چشم خود و روي خود كه گفته ميشود كه اين شفاي چشم است و بأيست در نزد منبر و حمد و ثناي خدا را بجا بياور و حاجت خود را سؤال كن پس بدرستيكه رسول خدا صلي الله عليه و آله فرمود مابين قبر من و منبر من روضه‌ايست از رياض بهشت و منبر من بر روي ترعه‌ايست از ترعِهاي بهشت و ترعه درِ كوچكي است بعد از آن ميآئي در مقام نبي صلي الله عليه و آله پس نماز ميكني در آنجا بقدري كه خواسته باشي و در حديثي است كه عرض كرد خدمت آن حضرت كه حد روضه چه اندازه است فرمود بعد از چهار ستون از منبر بطرف سقفها عرض شد جعلت فداك از صحن هم در آن چيزي هست فرمود نه و فرمود حضرت ابوعبدالله عليه السلام كه بيا بمقام جبرئيل عليه السلام و آن در تحت ميزاب است و آن جائي است كه جبرئيل اذن ميگرفت از رسول خدا صلي الله عليه و آله و در آنجا بگو :
اَيْ جَوٰادُ اَيْ كَرٖيمُ اَيْ قَرٖيبُ اَيْ بَعٖيدُ اَسْأَلُكَ اَنْ تُصَلِّيَ عَلٰي مُحَمَّدٍ وَ اَهْلِ بَيْتِهٖ وَ اَنْ تَرُدَّ عَلَيَّ نِعْمَتَكَ .
و فرمود اينجا مقامي است كه دعا نميكند در آنجا زن حائض در حالي كه رو بقبله باشد و دعا بكند بدعاء دم مگر اينكه مي‌بيند طهر را ان شاء الله و از جعفر بن [ص 102] مثناي خطيب روايت شده است كه گفت در مدينه بودم و سقف مسجد كه مشرف بر قبر بود خراب شده بود و عملجات بالا ميرفتند و پائين ميآمدند و ما هم جماعتي بوديم پس باصحاب گفتم كدام يك از شما وعده دارد كه داخل بر ابي‌عبدالله عليه السلام شود مهران بن ابي‌نصر گفت من و اسمعيل بن عمار صيرفي گفت من پس گفتيم سؤال نمائيد از آن حضرت از صعودي كه مشرف بر قبر پيغمبر صلي الله عليه و آله بشويم پس همينكه روز بعد ملاقات كرديم آن دو را و با هم جمع شديم اسمعيل گفت سؤال كرديم بر شما از آنچه ذكر كرديد فرمود دوست نميدارم براي احدي از آنها كه بالا رود و ايمن نيستم كه به‌بيند از آن چيزي را و چشمش كور شود يا پيغمبر صلي الله عليه و آله را به‌بيند كه ايستاده و نماز ميكند يا به‌بيند او را با بعض ازواج خودش و فرمود حضرت ابوعبدالله عليه السلام كه ترك نكنيد مشاهد را همه آنها را مسجد قبا كه مسجدي است كه اساس آن بر تقوي گذارده شده از روز اول و مشربه ام‌ابرهيم و مسجد فضيخ و قبور شهدا و مسجد احزاب و آن مسجد فتح است و فرمود بما رسيده است كه نبي صلي الله عليه و آله همينكه ميآمد در نزد قبور شهدا ميفرمود :
اَلسَّلٰامُ عَلَيْكُمْ بِمٰا صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَي الدّٰارِ .
و در مسجد فتح اين عبارات را هم در ضمن دعاي خود ميگوئي :
يٰا صَرٖيخَ الْمَكْرُوبٖينَ وَ يٰا مُجٖيبَ دَعْوَةِ الْمُضْطَرّٖينَ اِكْشِفْ هَمّٖي وَ غَمّٖي وَ كَرْبٖي كَمٰا كَشَفْتَ عَنْ نَبِيِّكَ هَمَّهُ وَ غَمَّهُ وَ كَرْبَهُ وَ كَفَيْتَهُ هَوْلَ عَدُوِّهٖ فٖي هٰذَا الْمَكٰانِ .
و سؤال شد از آن حضرت كه ما بمساجد اطراف مدينه ميرويم بكدام يك ابتدا كنيم [ص 103] فرمود ابتدا كن بمسجد قبا پس نماز بگذار در آن و بسيار نماز كن زيرا آن اول مسجدي است كه نماز كرد در آن رسول خدا صلي الله عليه و آله در اين عرصه بعد از آن بيا بمشربه ام‌ابرهيم پس نماز بجا بياور در آن كه آن مسكن رسول خدا صلي الله عليه و آله بود و مصلاي او پس ميآيي بمسجد فضيخ و نماز ميكني در آن كه بتحقيق نماز كرده در آن پيغمبر تو صلي الله عليه و آله پس از اين جانب كه پرداختي ميآئي بجانب احد پس ابتدا ميكني بمسجدي كه دون حيره است پس نماز ميكني در آن پس ميگذري بقبر حمزة بن عبدالمطلب پس سلام ميكني بر او پس ميگذري بقبور شهداء پس مي‌ايستي نزد ايشان پس ميگوئي :
اَلسَّلٰامُ عَلَيْكُمْ يٰا اَهْلَ الدِّيٰارِ اَنْتُمْ لَنٰا فَرَطٌ وَ اِنّٰا بِكُمْ لٰاحِقُونَ .
پس ميآئي بمسجدي كه در آن مكان واسع پهلوي كوه است طرف راست تا ميرسي باحد پس نماز ميكني در آن كه از آنجا بيرون رفت پيغمبر صلي الله عليه و آله بسوي احد وقتي كه ملاقات مشركين نمود و اميدوار نبود تا وقت نماز كه در آنجا نماز بجا آورد بعد از آن عبور كن تا برگردي پس نماز بگذاري نزد قبور شهدا بقدري كه مقدر شده باشد بر تو بعد از آن جلو برو تا برسي بمسجد احزاب پس نماز بگذاري در آن و دعا بكني پس بدرستيكه رسول خدا صلي الله عليه و آله دعا كرد در آن جا در روز احزاب و فرمود :
يٰا صَرٖيخَ الْمَكْرُوبٖينَ وَ يٰا مُجٖيبَ دَعْوَةِ الْمُضْطَرّٖينَ وَ يٰا مُغٖيثَ الْمَهْمُومٖينَ اِكْشِفْ هَمّٖي وَ كَرْبٖي وَ غَمّٖي فَقَدْ تَرٰي حٰالٖي وَ حٰالَ اَصْحٰابٖي .
و فرمود كه آيا بمسجد قبا يا مسجد فضيخ يا مشربه ام‌ابرهيم رفته‌ايد [ص 104] عرض كردند بلي فرمود باقي نمانده است از آثار رسول خدا صلي الله عليه و آله چيزي مگر اينكه تغيير داده شده مگر اينها و فرمود حضرت ابوعبدالله عليه السلام زندگي كرد فاطمه عليها السلام بعد از رسول خدا صلي الله عليه و آله هفتاد و پنج روز كه ديده نشد تبسم فرمايد يا خنده نمايد ميآمد بسوي قبور شهدا در هر هفته دو مرتبه دوشنبه و پنجشنبه و ميفرمود اينجا رسول خدا بود صلي الله عليه و آله و اينجا مشركين بودند و فرمود كه حضرت فاطمه اينجا نماز ميكرد و دعا ميكرد تا از دنيا رفت عليها السلام و فرمود زيارت قبر رسول خدا صلي الله عليه و آله و زيارت قبور شهدا و زيارت قبر حسين عليه السلام معادل است با يك حجه مبروره با رسول خدا صلي الله عليه و آله و فرمود حضرت ابوعبدالله عليه السلام كه همينكه برگشتي از مكه بسوي مدينه و رسيدي بذي‌الحليفة در حالي كه برميگردي پس بيا بمعرّس نبي صلي الله عليه و آله پس اگر وقت نماز مكتوبه يا نافله است نماز كن در آنجا و اگر در غير وقت نماز مكتوبه است پس كمي در آنجا پائين بيا چون رسول خدا صلي الله عليه و آله در آنجا استراحت ميفرمود و نماز ميكرد و فرمود تعريس در وقت برگشتن بسوي مدينه است نه حركت از مدينه و سؤال شد از غسل در معرس فرمود نيست بر تو غسلي و تعريس آن است كه نماز بكني در آنجا و استراحتي بكني چه روز باشد و چه شب و عرض شد بحضرت ابي‌الحسن عليه السلام كه شتردار ما عبور داد ما را از معرس و ما را پياده نكرد فرمود چاره نيست بايد برگرديد بسوي معرس و سؤال شد حضرت ابوابرهيم عليه السلام از نماز در مسجد غدير خم در روز در حال سفر فرمود نماز كن در آن كه در آن فضل است و پدرم امر ميفرمود بآن . [ص 105] عرض ميكنم و در اين مقام زيارت مفصلي از بحار نقل ميفرمايند براي حمزه رضي الله عنه و ما هم نقل ميكنيم .
در بحار است از ايشان عليهم السلام فرمود ميگوئي در نزد قبر حمزه :
اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ يٰا عَمَّ رَسُولِ اللّٰهِ وَ خَيْرَ الشُّهَدٰاۤءِ اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ يٰا اَسَدَ اللّٰهِ وَ اَسَدَ رَسُولِهٖ اَشْهَدُ اَنَّكَ قَدْ جٰاهَدْتَ فِي اللّٰهِ وَ نَصَحْتَ لِرَسُولِ اللّٰهِ وَ جُدْتَ بِنَفْسِكَ وَ طَلَبْتَ مٰا عِنْدَ اللّٰهِ وَ رَغِبْتَ فٖيمٰا وَعَدَ اللّٰهُ .
بعد از آن داخل شو و نماز بگذار و رو بقبر مكن در وقت نماز پس همينكه فارغ شدي از نمازت خود را روي قبر بينداز و بگو :
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰي مُحَمَّدٍ وَ عَلٰي اَهْلِ بَيْتِهٖ اَللّٰهُمَّ اِنّٖي تَعَرَّضْتُ لِرَحْمَتِكَ بِلُزُوقٖي بِقَبْرِ عَمِّ نَبِيِّكَ صَلَوٰاتُكَ عَلَيْهِ وَ عَلٰي اَهْلِ بَيْتِهٖ لِتُجٖيرَنٖي مِنْ نِقْمَتِكَ وَ سَخَطِكَ وَ مَقْتِكَ وَ مِنَ الزَّلَلِ فٖي يَوْمٍ تَكْثُرُ فٖيهِ الْعَثَرٰاتُ وَ الْاَصْوٰاتُ وَ تَشْتَغِلُ كُلُّ نَفْسٍ بِمٰا قَدَّمَتْ وَ تُجٰادِلُ كُلُّ نَفْسٍ عَنْ نَفْسِهٰا فَاِنْ تَرْحَمْنِي الْيَوْمَ فَلٰا خَوْفٌ عَلَيَّ وَ لٰا حُزْنٌ وَ اِنْ تُعٰاقِبْ فَمَوْليً لَهُ الْقُدْرَةُ عَلٰي عَبْدِهٖ اَللّٰهُمَّ فَلٰاتُخَيِّبْنِي الْيَوْمَ وَ لٰاتَصْرِفْنٖي بِغَيْرِ حٰاجَتٖي فَقَدْ لَزِقْتُ بِقَبْرِ عَمِّ نَبِيِّكَ وَ تَقَرَّبْتُ بِهٖ اِلَيْكَ ابْتِغٰاۤءَ مَرْضٰاتِكَ وَ رَجٰاۤءَ رَحْمَتِكَ فَتَقَبَّلْ مِنّٖي وَ عُدْ بِحِلْمِكَ عَلٰي جَهْلٖي وَ بِرَأْفَتِكَ [ص 106] عَلٰي جِنٰايَةِ نَفْسٖي فَقَدْ عَظُمَ جُرْمٖي وَ مٰااَخٰافُ اَنْ تَظْلِمَنٖي وَ لٰكِنْ اَخٰافُ سُوۤءَ الْحِسٰابِ فَانْظُرِ الْيَوْمَ اِلٰي تَقَلُّبٖي عَلٰي قَبْرِ عَمِّ نَبِيِّكَ صَلَوٰاتُكَ عَلٰي مُحَمَّدٍ وَ اَهْلِ بَيْتِهٖ فَبِهِمْ فُكَّنٖي وَ لٰاتُخَيِّبْ سَعْيٖي وَ لٰايَهُونَنَّ عَلَيْكَ ابْتِهٰالٖي وَ لٰاتَحْجُبَنَّ عَنْكَ صَوْتٖي وَ لٰاتَقْلِبْنٖي بِغَيْرِ حَوٰاۤئِجٖي يٰا غِيٰاثَ كُلِّ مَكْرُوبٍ وَ مَحْزُونٍ يٰا مُفَرِّجاً عَنِ الْمَلْهُوفِ الْحَيْرٰانِ الْغَرٖيبِ الْغَرٖيقِ الْمُشْرِفِ عَلَي الْهَلَكَةِ صَلِّ عَلٰي مُحَمَّدٍ وَ اَهْلِ بَيْتِهِ الطّٰاهِرٖينَ وَ انْظُرْ اِلَيَّ نَظْرَةً لٰااَشْقٰي بَعْدَهٰا اَبَداً وَ ارْحَمْ تَضَرُّعٖي وَ غُرْبَتٖي وَ انْفِرٰادٖي فَقَدْ رَجَوْتُ رِضٰاكَ وَ تَحَرَّيْتُ الْخَيْرَ الَّذٖي لٰايُعْطٖيهِ اَحَدٌ سِوٰاكَ وَ لٰاتَرُدَّ اَمَلٖي .
در زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام و بعض اعمال نجف اشرف و مسجد كوفه و فضل آن حدود است و در آن فصولي است :
فصل - در فضل نجف و نهر فرات است ، علي عليه السلام فرمود آب سيد شرابهاي دنيا و آخرت است و چهار نهر در دنيا از بهشت است فرات و نيل و سيحان و جيحان ، فرات آب است و نيل عسل است و سيحان خمر است و جيحان شير است و فرمود فرات سيد آبهاي دنيا و آخرت است و فرمود حضرت ابوجعفر عليه السلام كه اگر ميانه ما و فرات چنين و چنان فاصله باشد [ص 107] ميرويم و استشفا بآن ميكنيم و همينكه آن حضرت وارد كوفه شد در زمان ابي‌العباس بر جسر كوفه ايستاد در حالي كه سوار بود با لباس سفر و بغلام فرمود آب بده و غلام كوزه ملاح را گرفت و آب كرد و بآن حضرت داد پس آشاميد در حالي كه بر ريش مقدسش و لباسش ميريخت و باز استزاده فرمود و گرفت و آشاميد پس حمد خدا را فرمود ، فرمود نهر بابركتي است آگاه باشيد كه ساقط ميشود در آن هر روز قطراتي از بهشت اگر ميدانستند مردم بركت آن را هرائينه چادرها بر دو طرف آن ميزدند و اگر نبود كه گناهكاران داخل آن مي‌شدند داخل آن نميشد مريضي مگر اينكه شفا مي‌يافت و فرمود گمان نميكنم كسي را كه تحنيك نمايند بآب فرات مگر اينكه دوست ميدارد ما اهل بيت را و فرمود اميرالمؤمنين عليه السلام اول بقعهٔ كه خداوند بر آن عبادت شد ظهر كوفه بود كه همينكه خدا امر فرمود ملائكه را بسجود بر آدم سجده كردند بر ظهر كوفه و هر وقت كه آن حضرت ميخواست با خود تنها باشد ميآمد بطرف غَرِي پس در يكي از ايام كه مشرف بر نجف بود كه ناگاه مردي از بيابان نمودار شد كه بر ناقهٔ سوار بود و در جلو او جنازهٔ بود پس همينكه علي عليه السلام را ديد قصد آن حضرت را نمود تا رسيد و سلام كرد و جواب فرمود و فرمود از كجا ميآئي عرض كرد از يمن فرمود اين جنازه كيست كه با تو است عرض كرد جنازه پدرم است كه دفن نمايم آن را در اين زمين فرمود علي عليه السلام براي چه دفن نكردي آن را در زمين خودتان عرض كرد وصيت كرده است باين و گفته است كه دفن ميشود در اينجا مردي كه داخل ميشوند در شفاعت او مثل ربيعه و مضر پس فرمود عليه السلام آيا مي‌شناسي آن مرد را عرض كرد نه والله فرمود [ص 108] منم والله آن مرد منم والله آن مرد منم والله آن مرد پس دفن نما و ايستاد و دفن نمود او را و حضرت ابي‌عبدالله فرمود كه غري قطعه‌ايست از آن كوه كه خدا بر آن با موسي تكلم فرمود تكلم كردني و بر او عيسي را تقديس فرمود تقديس كردني و ابراهيم را بر آن خليل خود گرفت و محمد صلي الله عليه و آله را حبيب خود گرفت و آنجا را مسكن پيغمبران قرار داد و فرمود كه نيست مؤمني كه بميرد در مغرب زمين يا مشرق زمين مگر اينكه محشور ميكند خداوند روح او را بسوي وادي السلام و شخصي خدمت حضرت ابوعبدالله عليه السلام عرض كرد كه هر چه داشته‌ام از طلا و نقره و ملك فروخته‌ام كه در مكه سكني نمايم فرمود مكن زيرا اهل مكه علانيه كافر بخدا ميشوند عرض كرد پس در حرم رسول خدا فرمود آنها بدتر از آنهايند عرض كرد پس كجا نازل شوم فرمود بر تو باد بعراق كوفه زيرا بركت آن دوازده ميل در دوازده ميل است و در جانب آن قبري است كه هيچ مصيبت‌زده و دل‌سوختهٔ نميرود آنجا مگر اينكه خداوند گره كار او را ميگشايد . عرض ميكنم بعض اخبار ديگر كه باين مضامين بود اختصارا روايت نكرديم .
فصل - در موضع قبر آن حضرت و سر مبارك حسين عليه السلام است و انبياء ديگر كه در آن زمين مدفونند ، از حضرت ابوجعفر عليه السلام روايت شده است كه در وصيت اميرالمؤمنين عليه السلام است كه بيرون ببريد مرا باين ظهر پس همينكه فرو رفت قدمهاي شما و بادي از جلو وزيدن گرفت پس دفن كنيد مرا و آنجا اول طور سينا است پس همان كار كردند و فرمود كوفه روضه‌ايست از رياض بهشت در آن است قبر نوح و ابرهيم و قبور سيصد و هفتاد پيغمبر و ششصد وصي پيغمبر و قبر سيد اوصياء اميرالمؤمنين [ص 109] عليه السلام و از يزيد بن طلحه است كه گفت فرمود ابوعبدالله عليه السلام وقتي كه در حيره بود آيا نميخواهي آنچه را كه بتو وعده كردم عرض كردم بلي يعني رفتن بسوي قبر اميرالمؤمنين صلوات الله عليه گفت پس سوار شد آن حضرت و سوار شد اسمعيل با او و سوار شدم با ايشان تا اينكه از ثويه گذشت و بين حيره و نجف بود در نزد تلهاي سفيد پياده شد و پياده شد اسمعيل و پياده شدم با ايشان پس نماز كرد و نماز كرد اسمعيل و نماز كردم من پس فرمود باسمعيل برخيز پس سلام كن بر جدت حسين بن علي پس عرض كردم جعلت فداك آيا حسين عليه السلام در كربلا نيست فرمود بلي لكن وقتي كه حمل شد سر او بشام دزديد او را يكي از دوستان ما پس دفن كرد او را در جنب اميرالمؤمنين صلوات الله عليهما و فرمود آن حضرت كه همينكه بيائي بغَرِي دو قبر را مي‌بيني قبر بزرگي و قبر كوچكي اما بزرگ قبر اميرالمؤمنين صلوات الله عليه است و اما كوچك پس سر حسين بن علي عليهما السلام است و عرض شد بآن حضرت كه كجا دفن شد اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود دفن شد در قبر پدرش نوح عرض كردم و كجا است قبر نوح مردم ميگويند او در مسجد است فرمود نه آن در ظهر كوفه است و فرمود قبر علي عليه السلام در غري است ما بين سينه نوح و فرق سر او بطرف قبله و از احمد بن محمد بن عمر الجرجاني است كه گفت سؤال كردم از حسن بن علي عليه السلام كه كجا دفن كرديد اميرالمؤمنين عليه السلام را فرمود بر لب مسيله و عبور داديم شب آن حضرت را از مسجد اشعث و فرمود دفن كنيد مرا در قبر برادرم هود و از ابي‌مطر است كه گفت همينكه ضربت زد ابن‌ملجم فاسق لعنه الله اميرالمؤمنين عليه السلام را عرض كرد باو [ص 110] حسن كه بكشم او را فرمود نه و لكن حبس كنيد او را پس اگر من مردم بكشيد او را و اگر مردم دفن كنيد مرا در اين ظهر در قبر دو برادرم هود و صالح و از صفوان جمال است كه گفت بيرون رفتيم با صادق عليه السلام از مدينه كه اراده كوفه داشتم پس همينكه از حيره گذشتيم فرمود يا صفوان عرض كردم لبيك يا بن رسول الله فرمود شترها را ميبري بطرف قائم و حد راه غري گفت صفوان همينكه رسيديم بقائم غري بيرون آورد ريسمان نازكي را كه با او بود كه از كِنبار ● ساخته شده بود بعد از آن از قائم بطرف مغرب قدمهاي زيادي دور رفت بعد از آن آن ريسمان را كشيد تا منتهي شد بآخرش پس ايستاد و مشتي از خاك برداشت و بوئيد بعد از آن حركت فرمود تا ايستاد بر موضع قبري كه الآن هست و با دست مبارك قبضهٔ از آن خاك گرفت و بوئيد پس صيحهٔ زد كه گمان كردم از دنيا رفت پس همينكه بهوش آمد فرمود اينجا است والله مشهد اميرالمؤمنين عليه السلام پس خطي كشيد عرض كردم يا بن رسول الله چه منع ميكرد ابرار از اهل بيت را از اظهار مشهد آن بزرگوار فرمود از ترس بني‌مروان و خوارج كه حيله در اذيت آن حضرت نمايند و از سليمان بن خالد و محمد بن مسلم روايت شده است كه گفتند حيره رفتيم و اذن گرفتيم بر ابي‌عبدالله عليه السلام و داخل شديم و نشستيم و سؤال كرديم از آن حضرت از اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود همينكه بيرون رفتيد و از ثويه و قائم گذشتيد و باندازه يك تيررس يا دو تيررس بنجف رسيديد تلهاي سفيدي مي‌بينيد و در ميانه آنها قبري است كه سيل آن را شكافته است آن قبر اميرالمؤمنين عليه السلام است گفتند فرداي آن روز رفتيم و از ثويه و قائم گذشتيم [ص 111] و آمديم در ميانه تلهاي سفيد پس ناگاه قبر را يافتيم بهمان وصف كه فرموده بود كه سيل آن را شكافته بود پس پائين آمديم و سلام كرديم و نماز كرديم در نزد او و برگشتيم و روز بعد خدمت ابي‌عبدالله عليه السلام رسيديم و وصف كرديم بر او فرمود اصبتم اصاب الله بكم الرشاد .
فصل - در اينكه آدم و نوح هم با آن بزرگوار زيارت ميشوند ، عرض شد خدمت ابي‌عبدالله عليه السلام كه مشتاق هستم بسوي غري فرمود شوق تو از چيست عرض شد دوست ميدارم كه زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام نمايم فرمود آيا ميداني فضل زيارت او را عرض شد نه يا بن رسول الله مگر آنكه بشناساني بمن فرمود همينكه زيارت كني اميرالمؤمنين عليه السلام را پس بدان كه تو زيارت ميكني عظام آدم و بدن نوح و جسم علي بن ابيطالب عليهم السلام را عرض شد يا بن رسول الله آدم در سرنديب پائين آمد در مطلع شمس و گمان ميكنند عظام او در بيت الله الحرام است پس چطور عظام او بكوفه رسيده فرمود بدرستيكه خداوند وحي فرمود بسوي نوح عليه السلام و او در كشتي بود كه طواف نمايد به بيت يك اسبوع پس طواف كرد هم‌چنانكه خداوند وحي كرده بود پس پائين آمد در آب تا زانوهاي خودش پس بيرون آورد تابوتي را كه در آن عظام آدم بود و حمل كرد آن را در توي كشتي تا طواف كرد بقدري كه خدا ميخواست و وارد بباب كوفه شد در وسط مسجد كوفه و در آنجا فرمود خداوند بزمين كه فرو ببر آب خود را پس فرو برد آب خود را از مسجد كوفه هم‌چنانكه از همانجا ظاهر شده بود و جمعيتي كه با نوح در كشتي بودند متفرق شدند پس گرفت نوح آن تابوت را و دفن نمود آن را در غري [ص 112] و آن قطعه‌ايست از كوهي كه تكلم كرد خدا بر آن كوه با موسي تكلم كردني و تقديس نمود بر آن كوه عيسي را تقديس كردني و گرفت بر آن كوه ابرهيم را خليل و گرفت محمد صلي الله عليه و آله را حبيب و قرار داد آنجا را مسكن نبيين قسم بخدا ساكن نشده است در آنجا بعد از ابوين طيبين آدم و نوح اكرم از اميرالمؤمنين عليه السلام پس همينكه زيارت كردي جانب نجف را پس زيارت كن عظام آدم و بدن نوح و جسم علي بن ابيطالب عليه السلام را پس بدرستيكه تو زائر آباء اولين خواهي بود و زائر محمد خاتم النبيين و علي سيد وصيين و بدرستيكه براي زائر او باز ميشود ابواب آسمان در نزد دعوت او پس از خير غافل مباش .
فصل - در فضل زيارت اميرالمؤمنين صلوات الله عليه است ، فرمود ابوعبدالله عليه السلام خلق نكرده است خدا خلقي را بيش از ملائكه و بدرستيكه نازل ميشود در هر روزي هفتادهزار ملك كه ميآيند در بيت المعمور و طواف ميكنند بآن و بعد از طواف نازل ميشوند و طواف ميكنند بر كعبه و بعد از طواف كعبه ميآيند نزد قبر نبي صلي الله عليه و آله پس سلام ميكنند بر او و ميآيند نزد قبر اميرالمؤمنين عليه السلام پس سلام ميكنند بر او پس ميآيند نزد قبر حسين عليه السلام پس سلام ميكنند بر او و بالا ميروند و مثل آنها باز نازل ميشوند هميشه تا روز قيامت و فرمود هر كس زيارت نمايد قبر اميرالمؤمنين عليه السلام را در حالي كه عارف بحق او باشد و متكبر و ظالم نباشد مينويسد خدا براي او اجر صدهزار شهيد و ميآمرزد براي او هر چه مقدم شده است از گناه او و هر چه مؤخر شده است و مبعوث ميشود در حالي كه ايمن است و حساب بر او آسان ميشود [ص 113] و ملائكه استقبال ميكنند او را پس همينكه منصرف شد مشايعت ميكنند او را تا منزلش و اگر مريض شد عيادت ميكنند او را و اگر مرد مشايعت ميكنند او را باستغفار تا نزد قبر او و از يونس بن ابي‌وهب قصري است كه گفت داخل مدينه شدم پس آمدم نزد ابي‌عبدالله عليه السلام و عرض كردم كه آمدم و زيارت نكردم قبر اميرالمؤمنين عليه السلام را فرمود كار بدي كردي اگر از شيعيان ما نبودي نظر نميكردم بسوي تو آيا زيارت نميكني كسي را كه زيارت ميكند او را خدا با ملائكه و زيارت ميكنند او را انبياء عليهم السلام و زيارت ميكنند او را مؤمنون عرض كردم جعلت فداك نميدانستم اين را فرمود پس بدان كه اميرالمؤمنين عليه السلام نزد خدا افضل است از همه ائمه و براي او است ثواب اعمال ايشان و بقدر اعمالشان فضيلت داده شده‌اند و فرمود هر كس ترك نمايد زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام را نظر نميكند خداوند باو و ذكر شد نزد آن حضرت اميرالمؤمنين علي بن ابيطالب عليه السلام ابن مارد عرض كرد چيست براي كسي كه زيارت نمايد جد تو اميرالمؤمنين عليه السلام را فرمود يا بن مارد هر كس زيارت نمايد جد مرا در حالي كه عارف است بحق او مينويسد خدا براي او بهر قدمي حجه مقبوله و عمره مقبوله والله يا بن مارد نميخورد آتش قدمي را كه در زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام تغيير كرده باشد سواره باشد يا پياده ، اي ابن مارد بنويس اين حديث را با آب طلا و فرمود در جانب كوفان قبري است كه نميآيد نزد او هيچ مصيبت‌زدهٔ و دو ركعت يا چهار ركعت نماز در نزد او بجا بياورد مگر اينكه خدا همّ او را برطرف ميكند و حاجت او را برميآورد عرض شد كه آن قبر حسين بن علي است با سر خود اشاره فرمود كه آن نيست عرض شد [ص 114] قبر اميرالمؤمنين است اشاره فرمود كه بلي و فرمود هر كس زيارت نمايد علي را بعد از وفاتش از براي او است بهشت و فرمود درهاي آسمان گشوده ميشود در دعاي زائر اميرالمؤمنين عليه السلام پس از خير غفلت منما و فرمود هر كس زيارت نمايد اميرالمؤمنين عليه السلام را با پاي پياده مينويسد خدا براي او بهر قدمي حجي و عمرهٔ پس اگر پياده برگشت مينويسد خدا براي او بهر قدمي دو حجه و دو عمره و فرمود حضرت ابي‌عبدالله عليه السلام كه ولايت ما ولايت خداي عز و جل است كه هيچ پيغمبري مبعوث نشد مگر با آن بدرستيكه خداي عز اسمه عرضه فرمود ولايت ما را بر آسمانها و زمين و كوهها و شهرها پس هيچيك قبول نكردند مثل قبول اهل كوفه و بدرستي كه در جانب ايشان قبري است كه زيارت نكرده است او را غم‌زدهٔ مگر اينكه خداوند غم او را زايل فرموده و دعاي او را مستجاب فرموده و برگردانده است او را خوشحال .