زعفران : ( CROCUS SATIVUS )

زعفران الحديد : زنگ آهن ، اكسيد آهن ، رك داروهاي مركب

زفت : صمغ صنوبر ، زمور ، انواع آن زفت يابس ، بحري ، بري و رومي

زلم : رك حرشف

زمج : چرخ ( مرغ شكاري ) ، اوتلكو ( CRECREL )

زمرد : سنگ قيمتي معروف ، نوعي ياقوت ، پنا ( SMORAGBUS )

زمور : رك زفت

زنبق : گل معروف ( IRIS FLORANTINA )

زنجار : معرب زنگار يعني اكسيد مس است و ببعض نمكهاي مس مانند استات مس نيز زنگار گفته‌اند

زنجبيل : زنجبيل ، سونتهه ( ZINGIBER OFFICINIALE )

زنجفر : زنجرف ، شنجرف ، شنگرف ، سولفور جيوه ( CINNABRIS )

[ص 658] زنگار : رك زنجار

زنگ آهن : اكسيد آهن دو ظرفيتي

زنگ آهن مدبر :

زنگي دارو : رك اسقولوقندريون

زنيان : هاضوم ، نانخواه ، كسرك ( CARUM COPTIC )

زوفا رطب : ترشح خاصي است كه در دنبه گوسفندان ارمنستان پيدا ميشود و بعضي آنرا چربي پشم ( لانولين ) دانسته‌اند

زوفا يابس : زوفا ، زنگ آهن مدبر ( HYSSOPUS OFFCINALIS )

زهره : رك مس

زيبق : رك جيوه

زيبق الحلو : كالومل ، قلمل ، جيوه شيرين ، كلرور جيوه

زيتون : درخت زيتون كه از دانه‌اش روغن زيتون را ميگيرند روغني كه از دانه نارس بدست ميآيد زيت الانفاق و اگر رسيده باشد آنرا زيت الركابي نامند

زيره سفيد : كمون ، زيره سبز ، زيره رومي ( CUMINUM CYMINUM )

زيره دشتي : كمون الكرماني ، زيره كرماني ، باسليقون ، كرويا ، كراويا

زيره رومي : زيره سفيد ، زيره دشتي ( OLEA EUROPAEA )

زيره نبطي : زيره سبز است

[ص 659] ساذج هندي : تيزپات ( LAURUS MALABATHRUM )

ساجي : شناخته نشد

ساسافراس : صاصافراس ( SASAFRAS )

ساطريوس : رك جدوار

سپستان : سبستان ، لسوره ( CORDIA MYXO )

سداب : دو نوع است بري و بستاني ، سانول ( RUTA GRAVEOLENS )

سدر : كنار ، ميوه آن نبق است ، بير ( ZIZIPHUS SPINA CHRISTI )

سرب : الرصاص الاسود

سرخ مرز : عصي الراعي ، بستان افروز ( POLYGONOM EQUISETIFORME )

سرخس : گيل دارو ( DRYOPETRIS FILIXMAS )

سرمق : اسفناج رومي ، قطف ، نوعي سلمه ( ARTRIPLEX HORTENSIS )

سركه : رك خل

سرنج : سليقون ، مخلوطي از پر اكسيد و اكسيد دو ظرفيتي سرب

سرو : نمال ( CUPRESSUS SEMPERVISUS )

سرو تركستاني : سرخدار ، بقولي زرنب ( TAXUS BACCATA )

سرو كوهي : ابهل

سريش : رك اسراش

سعد : مشك زمين ، سعد كوفي ، توبالاغ ، موتهه ، در لهجه كرماني ريشه سلام عليكو ( CYPERUS LONGUS )

[ص 660] سفرجل : رك به

سفيداب سرب : رك اسفيداج

سفيداب قلع : رك اسفيداج

سقز : صمغ بنه

سقمونيا : محموده ، صمغ نوعي نيلوفر ( CONVOLVULUS SCAMMONIA )

سقولوقندريون : رك اسقولوقندريون

سك : عصاره آمله تازه و از داروهاي معطر است

سكبينج : سكبينه ، كندل ( FERULA PERSICA SAGAPENUM )

سكر : شكر ، كهاندو

سكر الرصاص : شكر سرب ، استات سرب

سكر الزحل : شكر سرب ، استات سرب

سكر السليماني : شكر خالص تصفيه شده

سكر العشر : شكرك درخت عشر ( استبرق ) ( CALOTROPIS PROCERA )

السكر النباتي : شكري كه از نباتات بدست ميآيد

السكر المعدني : رك در متن ، پاورقيِ فصلي كه راجع بفساد لثه است

سكنجبين : سركنگبين ممزوجي از سركه و شكر يا شيره و يا عسل است كه انواع آن در داروهاي مركب و فصل مربوط باستعمال آب پنير ذكر شده است

سلحفاة : سنگ پشت ، تسباغه ، كهچوا

[ص 661] سلق : رك چغندر

سلمه : سرمق ، قطف ، حلبوب ( ARTRIPLEX HASTUM )

سليخه : دارچين ختائي ، تج ( CENNAMOMUM CASSIA )

سليقون : رك سرنج

سليماني : رك داراشكنه

سماروغ : رك فطر

سماق : روس ، تماتير ( RHUS CORIARIA )

سماهنگ : رك قثاء الحمار

سمسم : رك حل

سم الفار : انيدريد ارسنيو

سنا مكي : مهار ( CASSIA ACUTIFOLIA )

سنبل : ناردين ، سنبل العصافير ، بال چهر ( HYACINTHUS )

سنبل رومي : نوعي سنبل ( NARDOSTACHYS )

سنبل الطيب : علف گربه ، والريان ( VALERIANA OFFICINIALIS )

سنبل كوهي : نوعي سنبل الطيب ، ريشه والا ( MEUM ATHAMANTICUM )

سنبل هندي : رك انژليكا

سنجد : غبيرا ( PYRUS SORBUS )

سنجد تلخ : زعرور جبلي

سندروس : صمغ سندروس ، كهربا ، چندروس ( THUYA ORIENTALIS )

سنگ جهنم : رك حجر الجهنم

[ص 662] سنگ خدا : رك حجر الرحمن ( داروهاي مركب )

سنگ سرمه : رك اثمد

سنگ مرمر : حجر السطريط ، بلاط

سنگ مغناطيس : اكسيد آهن مغناطيسي ( FE3O4 )

سورنجان : مقيم الزمني ، بربري ( COLCHICUM AUTUMNALE )

سوس : شيرين بيان ، متكي ، ملتهي ( GLYCURRHIZA GLABRA )

سوسن : رك ياسمين ( LILIUM )

سوسن آسماني : رك ايرسا

سوسنبر : سيسنبر

سويق : آرد گندم يا دانه ديگر

سياهدانه : حبة السوداء

سيب : رك تفاح

سير : رك ثوم

سير دشتي : رك ثوم بري

سيسنبر : نمام ، سوسنبر ( THYMUS GLABER )

سيساليوس : باعتقاد بعضي از مؤلفين كاشم و بقول بعضي نمام است

سيلقون : رك سرنج

شابانگ : رك برنوف

شادنج : شادنه ، حجر الدم ، سزكوئي ، اكسيد دوفر ، شادنه [ص 663] شسته آنست كه چند بار آنرا بشويند و خشك كنند و بسايند

شادنج عدسي : شادنه‌اي است كه قرمز و باندازه عدس ميباشد

شاه بيزك : رك بلادن

شاه بلوط : نوعي بلوط ( CASTANEA VULGARIS )

شاه پسند طبي : رك رعي الحمام ( VERBENA OFFICINIALIS )

شاهتره : شاهترج ، شيطره ، پت پاپره ( FUMARIA OFFICINIALIS )

شاهدانه : شاهدانج ، قنب ، كنب ، حشيش و چرس از اين گياه بدست ميآيد ( CANNABIS SATIVA )

شاهزيره : رك كرويا

شاهسپرم : رك حماحم ( OCIMUM MINIMUM )

شاهي : رك ترتيزك

شب بو : ( MATTHIOLA LIVIDA )

شبت : شويد ، شود ، شويد بري ، سوا ( ANETHUM GRAVEOLENS )

شب يماني : زاج سفيد ، سولفات مضاعف آلومينيم و پتاسيم ، پهتكري ( ALUMEN )

شبدر : رك رطبه

شبرم : گاو كشك ( EUPHORBIA PITHYUSA )

شراب : در زبان عربي بمعني نوشيدني و اصطلاحا بمعني شربت است

[ص 664] شعير : رك جو

شفتالو : رك خوخ

شقاقل : شقاقل ، خشقاقل ، اشقاقل ، گزر بري ، جزر البر ، قرصعنه ، ستالي ، هويج صحرائي ( PASTINACA SCHECACUL )

شك : مرگ موش صنعتي

شكاعي : كنگر خر ، ارتيشو ، اونت كتاره ( ONOPORDUM ACANTHIUM )

شكر : رك سكر ( SUCR )

شكر تيغال : مان گياه ، تيهال ، شوك الجمال ( ECHINOPS PERSICUS )

شكر سرب : رك سكر الرصاص

شكفتج الرصاص : رك مقاله چهارم داروهاي مركب

شلجم : شلغم ، لفت ( BRASSICA NAPUS )

شمر الاخضر : باديان سبز

شمشاد : رك بقس

شمع : موم كه اگر آنرا كاملا تصفيه كنند موم سفيد است

شنبليله : رك حلبه

شنج : رك ريش بز

شند : رك داروهاي مركب شماره ٤٦ حرف شين

شنجرف : شنگرف ، سولفور جيوه

شنگ : رك ريش بز

شوره : شورج ، بارود ، اشوس ، يمسو ، ابقر ، باروت ، نيترات [ص 665] پتاسيم

شوكران : شيكران ، سيكران ( CONIUM MOCULATUM )

شوكة البيضاء : رك حرشف

شوك الجمال : رك شكر تيغال

شوكة المباركة : رك خار مقدس

شونيز : رك حبة السوداء

شويد : رك شبت

شويد بري : رك شبت

شيتره : رك شاهتره

شيح : درمنه ( ARTEMISA ABROTANUM )

شير : لبن

شيرج : بطور مطلق روغن كنجد است و شيرج العنب يعني شيره انگور

شيرخشت : رك ترنجبين

شيرين بيان : رك سوس

صابون : صابون ( پاك كننده معروف )

صاصافراس : رك ساسافراس

صامريوما : گل آفتاب پرست ( ف . م ) ( HELIONTROPE )

صبر زرد : ايليا ، نوعي صمغ است ( ALOE VERRA )

صبر سقوطري : صبري است كه در جزيره سقوطر اقيانوس هند بدست ميآيد

[ص 666] صعتر : آويشن ، اويشم ، كلكليك ، ساتر ( SATUREIA HORTENSIS )

صعتر بستاني : رك مرزه

صعتر دشتي : نوعي آويشن است

صعتر كوهي : نوعي آويشن است

صفصاف : رك بيد

صمغ : شيره درختها است اما در طب صمغ مطلق بمعني صمغ عربي يعني صمغ ام غيلان است ( GUMMI )

صندل : نوعي چوب كه سفيد ، زرد يا سرخ است ، چندن ، چندل ( SANTALUM ALBUM )

صنوبر : درختي شبيه كاج و زينتي است و ميوه آن جلغوزه است ( PINUS HALEPENSIS )

طباشير : رك تباشير ، تباكير ، نوعي سيليكات قليائي

طباق : رك غافت

طحلب : خزه ، عدس الماء ، سوال ( LAMENA MINOR )

طراثيث : طرثوث ، بل ، زب الارض ، گل جاليز ، قارچ مالت ( CYNOMORIUM COCEINEUM )

طراغيون : گياهي استوائي است از تيره فرفيون ( TRAGIUM )

طرخشقوق : كاسني بري ، كاسني صحرائي ( TARAXACUM OFFICINAL )

طرخون : رك ترخون ( ATEMISIA DRACUNEULUS )

طرفا : گز ، اثل ( TAMATRIX GALLICA )

طشوم : رك چشوم

[ص 667] طلح و طلع : رك تمر

طين : خاك ، گِل ، انواع زيادي از گِل كه حاوي مواد شيميائي مختلف ميباشند در پزشكي قديم مصرف داشته از جمله طين ارمني ، طين مختوم ، طين داغستان و طين قيموليا ( گل بوته ) و غيره ( TERRA )

طيون : در المنجد طيون را طباق معرفي كرده و در فرهنگ معين طباق را غافث ذكر نموده است

ظيان : رك ياسمين

عاقرقرحا : گفته‌اند ريشه ترخون كوهي است ( ANACYCLUS PYRANTHUM )

عاقول : بقول بعضي شوكة الجمال و نباتي خاردار است

عدس : مرجومك ، مسور ( LENS ESCULANTA )

عدس الماء : رك طحلب

عرطنيثا : رك آذربوي ، بخور مريم ، نوعي اشنان ( CYCLAMEN EUROPEANUM )

عرعر : از انواع سرو كوهي است ( JUNIPERUS COMMUNIS )

عروسك در پرده : كاكنج ، كاكنه ( PHYALIS ALKEKENGI )

عروق الصفر : رك زردچوبه

عسل : انگبين

عشبه : بقولي عشبة النار و بهندي راس گفته ميشود

عشبه مغربيه : رك ياسمين سفيد

عشر : درخت استبرق ، آك ( CALOTROPIS PROCERA )

[ص 668] عقاب : رك نوشادر

عصي الراعي : رك سرخ مرز

عفص : مازو ، مازو پهل ( CYNIPS GALLOE TINCTORIOE )

علف ماهور : بوصير ، گل ماهور ( VERBASCUM )

علك : رك بطم

عليق : رك تمشك

عناب : ( ZIZPHUS SATIVUS )

عنب : رك انگور

عنب الثعلب : رك تاجريزي سياه

عنب الدب : رك بيدو

عنبر : ماده خوشبوئي است كه از نوعي نهنگ بدست ميآيد

عنبر بو : رك جعده

عنزروت : رك انزروت

عنصل : رك اسقيل

عود : مندلي ، لكهي ، و انواع آن عود هندي ، عود قماري و عود صيني است ( AQUILARIA MALACCENSIS )

عود الصليب : گل صد توماني ، فاوانيا ( PAEONIA OFFICINALIS )

غار : دهمشت ( LAURUS NOBILIS )

غارگيلاس : چرم ليوه ( PRUNUS LAUROCERSUS )

غاريقون : رك اغاريقون

[ص 669] غاسول : صابون

غاسول رومي : سنجد تلخ ( واژه نامه گياهي ) ( HIPOPHAE RHAMNOIDES )

غافث : طباق ، گل خله ، قزل يپراق ( AGRIMONIA EUPATORIA )

غبيرا : رك سنجد

غرب : پده ، وسك ، اوجا ( POPULUS EUPHRATICA )

غمغوت : عصاره ريوند ، صمغ درخت گوتافرا ، غمغوت

غوتاغنبا : عصاره ريوند

غوزه : رك جوزق

فاشرا : كرمة البيضاء ، هزار افشان ، الاملك ( BRYONIA ALBA )

فاوانيا : عود الصليب ، گل صد توماني ( PAEONIA OFFICINIALIS )

فجل : رك ترب

فراسيون : حشيشة الكلاب ، گندناي كوهي ( MARRUBIUM VULGARE )

فرصاد : رك توت

فرفخ : رك بقلة الزهراء

فرفيون : رك افربيون

فرنجمشك : پلنگ مشك ، قرنفل بستاني ، انبل ( CALAMINTHAFFA )

فستق : پسته ( PISTACHIA VERRA )

فضه : نقره ( ARGENT )

فطر : سماروغ ، كلاه ديوان ، كيلك ، قارچ ، كمأة ( FUNGI )

فطراساليون : كرفس كوهي ( PEUCECANUM OREOSELINUM )

[ص 670] فلدفيون : رك مقاله چهارم داروهاي مركب

فلفل : پلپل ( PIPER NIGRUM )

فلنجمشك : رك فرنجمشك

فلوس : رك خيارشنبر

فلونيا : رك مقاله چهارم داروهاي مركب

فندق : رك بندق

فو : بيخ سنبل ، چهال گري ( VALERINA PHU )

فوتنج : رك پودنه

فودنج : رك پودنه

فوش دربندي : رك بوش دربندي

فوطاس الكبريت : رك كبد الكبريت ( داروهاي مركب )

فوفل : ( ARECA CATECHU )

فوة الصبغ : فوه ، روناس ، رته ، رك روناس

فيلگوش : لوف ، لوف الحية ، لوف كبير ( ARUM ITALICUM )

قار : قير ، زفت يابس

قارچ : رك فطر

قارچ چمن : رك غاريقون

قازياغي : رك اطريلال

قاسني : رك بارزد

قاقله صغار : هال ، هيل ، آلايچي ( ELETTARIA CARDAMUM )

[ص 671] قاقله كبار : هل باد ، هيل ( AMONOM CARDAMUM )

قاوند : نوعي چربي شبيه پيه و محصول حبشه كه ماهيت آن معلوم نيست

قبج : كبگ

قت : رك قط

قثاء : خيار دراز ، خيارشنگ ، خيار چنبر ، ككري ( CUCUMIS )

قثاء الحمار : خيار زه ، خيار خر ، سماهنگ ( ECBALIUM ELATIRIUM )

قثد : رك خيار ، خيار بالنگ ، خيار سبزه ، خيار بادرنگ ، كهيرا

قداح : بهار نارنج ، شكوفه نارنج ، ماء القداح عرق بهار نارنج است

قدومه : رك تودري

قراصيا : قراسيا ، آلبالو ، آلي بالي ( PRUNUS CERASUS )

قردمانا : كرويا ، زيره دشتي ( LAGOECIA CUMINOIDES )

قرص الظهر : رك بلادر

قرصعنه : رك شقاقل

قرص كمر : رك بلاذر

قرطم : كافشه ، كاجيره ، گلرنگ ، احريض ، كسم كاپهل ، كروكسنبه

قرع : كدو ، دبا ( CUCURBITA MAXIMA )

[ص 672] قرفة القرنفل : بقولي پوست قرنفل و بقولي نوعي قرنفل و در خواص شبيه آنست ت . م

قرمز : رك دود القرمز

قرنفل : قرنفل ، ميخك ( CARYOPHYLLUS AROMATICUS )

قرنفل بستاني : رك فرنجمشك

قسط : كشط ، كسط ، قت ( AUCKLANDIA COSTUS )

قسط حلو : قسط شيرين ، كوشنه ، كت ( COSTUS DOUCE )

قصب : ني ، قابيش ، سركنده ( ARUNDO ARENARIA )

قصب الذريره : ني نهاوندي ، چراتيا

قصدير : قلع ، رك رصاص الابيض

قطا : باقرقره ( مرغي است )

قطران : صمغ ابهل ، صمغ زيتون ( PIX CEDRI LIQUIDA )

قطف : رك سلمه

قطن : پنبه ( GOSSYPIUM HERBACEUM )

قطونا : رك اسفرزه

قلع : قصدير

قلفونيا : كولوفان ، ثفل راتيانجي كه تقطير شود

قلقديس : رك زاج سفيد

قلقطار : زاج زرد

قلقل : بزر انار دشتي ، كوارچكنه

[ص 673] قلمل : جيوه شيرين ، زيبق الحلو ، كالومل ، كلرور جيوه يك ظرفيتي

قلومس : رك تنباكو

قلي - قليا : كربنات دوسود طبيعي كه از سوختن ريشه اشنان توليد ميشود

قنابري : داروئي ناشناخته است بقول بعضي بخند ، بزند يا برغست است

قنب : رك بنگ

قنبيط : رك كرنب

قنبيل : ( ROTTLERA TINCTORIA )

قندران : شيرابه مترشح از شنگ ( LATEX )

قنطوريون : گل گندم ، لوفا ( دو نوع است كبير و صغير ) ( ERYTHRAEA CENTARIUM )

قنه : رك بارزد ( FERULA GALBANI )

قهوه : قهوه ( CAFFEA ARABICA )

قير : رك قار

قيصوم : رك بومادران

قيقهر : رك رال

قيموليا : گلي كه در ساختن بوته از آن استفاده ميشود

قينه قينه : گنه گنه ، كنكينا

كابلي : رك اهليلج

[ص 674] كاج : درخت معروف ( PINUS HALEPENSIS )

كاجيره : رك قرطم

كاسني : هندبا ، كاسني نهري ( CHICORIUM INTYBUS )

كاسني بري : رك طرخشقوق

كاشم : رك انجدان رومي

كافشه : رك قرطم

كاغذ سوخته : كاغذي است كه از لوخ ( بردي ) ساخته باشند و آنرا بسوزانند

كافور : ماده معطر معروف ( CAMPHRE )

كافور قيصوري : كافوري مرغوب است كه محصول هند ميباشد

كاكنج : رك عروسك درپرده

كاه : تبن

كاه مكه : رك اذخر

كاهو : رك خس

كبابه : حب العروس ، كباب چيني ( PIPER CUBEBA )

كبد الكبريت : رك داروهاي مركب : ( گوگرد يك اتمي )

كبر : كور ، شوك الحمار ، كورك ( CAPARIS SPINOSA )

كبريت : گوگرد ، كندهك ، عروس واصل حار ( در علم كيميا ) ( SULPHURUM )

كبيكج : آلاله شرقي ، جل ( RANUNCULUS ASIATICUS )

كتان : كتان ، تيسي ( LINUM USITATISSIMUM )

[ص 675] كتم : وسمه ( ISATIS TINCTORIA )

كتيرا : كثيرا ( ASTRAGALUS GUMMIFER )

كدو : رك قرع

كراث : گندنا ، تره ( ALLIUM PORRUM )

كرچك : رك بيدانجير

كرچك ختائي : رك بيدانجير ختائي ، راه مدبر كردن كرچك ختائي در داروهاي مركب ( حب القولنج ) ذكر شده

كرچك هندي : رك بيدانجير ختائي

كرسنه : گاودانه ، كسنگ ، مژ ( هندي ) ( VICIA ERVILLIA )

كرفس : اجمود ، انواع آن رومي و ختائي است ( APIUM CELLERI )

كرفس كوهي : رك فطراساليون

كرنب : كلم ، قنبيط ، قمريت ( BRASSICA OLERACEA )

كرويا : كراويا ، زيره رومي ، شاهزيره ( CARUM CARVI )

كرويا دشتي : زيره سياه ، زيره كرماني ، قردمانا ( LAGOECIA CUMINOIDES )

كزبره : گشنيز ، جلجلان ، دهنيه ( CARIANDRUM SATIVUM )

كسب : كنجاره ، كنجاله ، تفاله دانه‌هاي روغني

كشت بركشت : نوعي عشقه ، پيچك ، پهيلي ( HELICTERES ISORA )

كشمش : قشمش

كشمش كاوليا : رك دبق

كشوث : زجمول ، گياهي است مانند رشته باريك و زرد رنگ [ص 676] بدون برگ ، امل بيل ، در لهجه كرماني گرگو ناميده ميشود ( CUSCUTA EPITHYMUM )

كف دريا : رك زبد البحر

كلپوره : رك جعده

كلس : رك آهك

كلفوره : رك جعده

كمأة : دنبلان ، فطر ، نوعي قارچ ( BOLETUS EDULIS )

كماذريوس : مانداروي تلخ ، مريم نخودي ( ف . م ) بلوط الارض ( TEUCRIUM CHMAEDRYS )

كمافيطوس : ماش دارو ، كرفس رومي ، ككرونده ( AJUGA CHAMAEPITYS )

كمثري : گلابي ، امرود ، ناشپاتي ( PIRUS COMMUNIS )

كمون : رك زيره

كنجاره : رك كسب

كنجد : رك سمسم

كنجده : رك انزروت

كندر : صمغ معروف و پوسته روي آن را قشار كندر مينامند نوع قرمز آن را كندر نر و سفيد آن را كندر ماده ناميده‌اند ( SOSWELIA CARTERIL )

كندش : قندش ، كندس ، نوعي خربق ( TRITICUM SPELTA )

كنگر : رك حرشف

[ص 677] كنگرزد : صمغ كنگر ( GUMMI CYNAREA SCOLYMI )

كنگر سفيد : رك شوكة البيضاء

كنگر فرنگي : ( ONOPORDON ACANTHIUM )

كواريس : رك داروهاي مركب ( ذهب )

كور : رك كبر

كوشنه : رك قسط حلو

كوله پر : رك انجدان رومي

كهربا : صمغ فسيل شده نوعي كاج ( SUCCINUM )

گاودانه : رك كرسنه

گاورس : رك ارزن

گاوشير : رك جاوشير

گاوكشك : رك شبرم

گچ : جبسين ، جص ، سولفات كلسيم ( GYPSUM INUSTUM )

گرمك : رك بطيخ المليون

گز : رك اثل

گزنه : رك انجره

گزمازج : رك جزمازج

گشنيز : رك كزبره

گلاب : ماء الورد ، ماورد

گلابي : رك كمثري

[ص 678] گِل ارمني : نوعي از خاك ارمنستان ( TERRE D,ARMENIE )

گُل انار فارسي : رك جلنار

گلپر : كوله پر ، در ( م . ل ) گلپر در مقابل كاشم ذكر شده كه در فرهنگ معين آن را در مقابل انجدان رومي آورده و گلپر را انجدان سفيد ضبط كرده ( HERACLEUM GUMIFERUM )

گل خله : رك غافث

گِل داغستان : نوعي خاك يا گل است

گُل سرخ : ورد ، ورد الاحمر ( ROSA GALICA )

گل سرخ صحرائي : رك وليك

گل سنگ : رك جوزجندم

گلشكر : رك جلشكر ، داروهاي مركب

گل صد توماني : رك عود صليب

گل عنبر بو : رك جعده

گلقند : رك جلشكر

گل گندم : رك لوفا

گمگوت : رك غوتاغنبا

گندم : رك حنطه

گندنا : رك كراث

گنه گنه : رك قينه قينه ( QUINQUINA )

گورگيا : رك اذخر

[ص 679] گوش موش : رك حشيشة الزجاج

گوگرد : رك كبريت

لؤلؤ : مرواريد ( MARGARITA )

لاذن : لادن ، لادنه ، صمغ قستوس ( LADANUM )

لاجورد : لازورد ، لاژورد ، مخلوطي از فسفاتهاي طبيعي آلومينيم ، آهن ، منيزيم و كلسيم ، لاغيه ( LAPIS LAZULI )

لاك : لك ، نوعي صمغ است كه در هند بدست ميآيد كه براي لاك كردن و مهر و موم نمودن و نيز در رنگرزي از آن استفاده ميكرده‌اند

لبان : رك كندر

لبلاب صغير : پيچك ، عشقه ( CONVOLVUS ARVENSIS )

لبلاب كبير : نوعي از عشقه ( GRAND LISERON )

لبن : شير است كه انواع آن در تغذيه و تداوي بكار ميرود كه در متن از لبن البنات ( شير زن دختر زائيده ) ، لبن البقر ( شير گاو ) ، لبن المعز ( شير بز ) ، لبن اللقاح ( شير شتر ) ، لبن الاتان ( شير الاغ ) ، لبن الرماك ( شير ماديان ) و لبن النساء ( شير زن ) ياد شده است

لبني : رك ميعه سائله

لبني يابس : ميعه‌اي كه پخته شده باشد

لحية التيس : رك ريش بز

[ص 680] لسان البقر : رك گاوزبان

لسان الثور : رك گاوزبان

لسان الحمل : رك بارهنگ

لسان العصافير : رك زبان گنجشك

لفاح : مهر گياه

لفت : شلغم

لك : رك لاك

لوئي : رك بردي

لوبيا : ( PHASEOLUS DOLICHOS )

لوخ : رك بردي

لوز : رك بادام

لوف الحية : رك فيلگوش

لوفا : رك قنطوريون

ليمو : ليمون

ماء : بطور مطلق بمعني آب است مگر اينكه بچيزي اضافه شده باشد در متن بمعني عرق و آب هر دو آمده كه اگر منظور از آن روشن بوده در ترجمه آورده شده و گاه روشن نيست مثلا ماء الورد به معني گلاب ميباشد و ماء الهندبا ممكن است عرق كاسني يا آب يعني افشره كاسني ترجمه شود كه بيشتر بمعني عرق كاسني است اما معني ماء الآس كه آب مورد يا عرق [ص 681] آن است درست روشن نيست كه در اين قبيل موارد ماء ( آب ) ترجمه شده است

ماء الاشوس الحاد : اسيد نيتريك

ماء الكبريت الحاد : اسيد سولفوريك

ماء المحدد : رك مقاله چهارم داروهاي مركب

ماء المعدن : رك داروهاي مركب كبد الكبريت

ماء الورد : گلاب

ماء الشعير : رك داروهاي مركب

مارچوبه : هليوم ، هليون ، مارگيا ( ASPARGUS OFFICINIALIS )

مارقشيشا : حجر النور ، پيريت آهن

مازريون : خاماليون ، خضرا ( DAPHNE MEZEREUM )

مازو : رك عفص

ماش هندي : رك حب القلت

ماميثا : خشخاش بحري ( GLAUCIUM CORNICULATUM )

ماميران : قسمي زردچوبه ( CHELIDONIUM MAJUS )

مان گياه : رك شكر تيغال

مانكسيا : مرمر سوخته

ماورد : گلاب

ماهودانه : حب الملوك ( EUPHORBIA LATHYRIS )

ماهي روبيان : ميگو ( PALAEMON SERRATUS )

[ص 682] ماهي زهره : ماهيزهرج ، سم الحوت ( ANAMIRTA PANICULATA )

متروديوس : از داروهاي مركب

محموده : سقمونيا

محلب : رك آلبالو تلخ

مخلصه : گل كتاني ( LINAIRE )

مر : نوعي صمغ ، مر صاف از انواع آن است ( BALSAMODENDRON MYRRHA )

مراره : كيسه صفرا

مرتك : مردار سنگ ، مرداسنج ، اكسيد سرب دوظرفيتي . مردارسنج مغسول يا شسته آن است كه آن را سائيده و هفت روز در آب مي‌خيسانند و بهم ميزنند و ته‌نشين را باز بهمين طور ميشويند

مرجان : پايه مرجان دريائي

مرجومك : رك عدس

مردارسنگ : مرتك

مرداسنج : مرتك

مرزنجوش : آذان الفار ، مرزنگوش ، مردقوش ، سرمق ، دونا ( ORIGANUM MAJORANA )

مرزنجوش نبطي : رك آناغاليس

مرسين : رك آس

مرقشيشا : سولفور آهن ، سونا مكهي ( MARCOSITE )

[ص 683] مرگ موش : رك سم الفار

مرو : مرو ماحوز ، مرو ماهور ، مرو خوش ( ORIGANUM MARU )

مرواريد : رك لؤلؤ

مريم نخودي : رك جعده

مريخ : رك آهن

مشك : مسك ، كستوري ماده معطري كه از پوست شكم نوعي آهو بدست ميآيد ( MUSCUS )

مشكطرا مشيع : پونه كوهي ( ORIGANUM EICTAMNUS )

مشكيجه : رك نسرين

مشتري : رك قلع

مشمش : رك زردآلو

مصطكي : علك رومي ، كيه ( GOMME MASTIC )

مصل : رك ترف

مغاث : بيخ انار دشتي ( GLOSSOSTEMON BRUGUIERI )

مغناطيس : اكسيد مغناطيسي آهن ( FE3O4 )

مغيلان : ام غيلان ، ببول ( ACACIA MILOTICA )

مقل : نوعي صمغ است ، گوگل ، مقل مكي صمغ مقل است كه در لهجه كرماني ملك گفته ميشود ( BALSAMODENDRON AFRICANUM )

مقيم الزمني : رك سورنجان

ملح : نمك ، لون كه بطور مطلق بمعناي نمك طعام يا [ص 684] كلرور دوسديم است كه از نظر فيزيكي انواع مختلفي دارد از قبيل ملح تبرزد ، ملح اندراني ، ملح نفطي و غيره

ملح القلي : رك داروهاي مركب

ملح القلي المدبر : رك ملح القلي داروهاي مركب

ملح نباتي : تارتارات دوپتاس خنثي ( پزشكي نامه )

ملوخيا : ملوكيه ، نوعي پنيرك ( CORCHORUS OLITORIUS )

مو : ريشه والا ، سنبل كوهي ( MEUM ATHAMANTICUM )

مورد : رك آس

موسير : رك اسقورديون

موم : رك شمع

موميا : عرق الجبال ، نوعي قير كه از سنگهاي بعضي كوهها خارج ميشود

مويز : رك زبيب

مويزك : رك دبق

مهر گياه : يبروج ، يبروج الصنم ، شابيزك ، لفاح ( MANDRAGORA OFFICINIARUM )

ميبه : شربت به

مي پختج : مي فختخ ، مي پخته ، آب انگور پخته

ميخك : رك قرنفل

ميعه جامده : اشترك ، ميعه خشك يا يابسه ( STYRAX OFFICINAL )

ميعه سائله : لبني ، عسل لبني ، سلارس

[ص 685] ناخن پريان : رك اظفار الطيب

نارجيل : نارگيل ( COCOS NUCIFERA )

نارجيل البحر : نارگيل دريائي ( COCOS SECHELARUM )

ناردين : رك سنبل

نار قيصر : ناكيسر

نارگيل : رك نارجيل

نارگيل دريائي : رك نارجيل دريائي

نارمشك : در ماهيت آن اختلاف است بعقيده پاره‌اي نام لاتين آن چنين است ( MESUA FERA )

نارنج : ( CITRUS VULGARIS )

نارنجي : نارنگي ( CITRUS NOBULIS )

نانخواه : رك زنيان

نبق : ميوه درخت سدر ( كنار ) ( ZIZIPHUS SPINA CHRISTI )

نحاس : رك مس

نخاله : سبوس ، بهوسي

نخود : رك حمص

ند : رك داروهاي مركب

نرجس : نرگس ( NARCISSUS POETICUS )

نشا : نشاسته معروف

نسرين : مشكيجه ، نسترن صحرائي ، ورد الصيني ، سيوتي ، [ص 686] دليك ( ROSA CANINA )

نطرون : بوره ارمني ، جوش شيرين طبيعي ( د . م )

نعناع : نعنع ، سبزي خوراكي معطر معروف ( MENTHA SATIVA )

نقره : رك فضه

نمام : رك سيسنبر

نمك طعام : رك ملح

نمك قليا : رك ملح القلي

نمك قلياي مدبر : رك ملح القلي المدبر

نمك نباتي : رك ملح نباتي

نوره : رك آهك

نوشادر : كلرور آمونيم

ني : رك قصب

ني بوريا : رك اسل

ني نهاوندي : رك قصب الذريره

نيل : كرنب الماء ( INDIGOFERA TINCTORIA )

نيلوفر : نيلوپهل ( NYMPHAEA LOTUS )

نيلوفر سقمونيا : نوعي نيلوفر كه سقمونيا را از آن ميگيرند

وج : رك اِگِر

ودع : گوش ماهي ، صدفهاي كوچك ( CYPRAEA MONETA )

ورد : برگ گل سرخ

[ص 687] ورد الصيني : رك نسرين

وسمه : رك كتم

وليك ( دليك ) : رك نسرين

هاضوم : رك نانخواه

هزار اسپند : هزار اسفند

هزار بندك : رك عصي الراعي

هزار چشم : رك هوفاريقون

هل : هل صغار ، هال ، هيل ( ELETTARIA CARDAMONUM )

هل باد : هل كبار ، قاقله كبار

هليلج : رك اهليلج

هليله : رك اهليلج

هليمو : ريشه ترشك صحرائي

هليون : رك مارچوبه

هميشه بهار : رك ابرون

هندبا : رك كاسني

هندباء بري : رك طرخشقوق

هندوانه : رك بطيخ الهندي

هندوانه ابوجهل : رك حنظل

هوچووه : رك ابوخلساء

هوفاريقون : مرودشتي ، هزار چشم ( HYPERICUM PERFORATUM )

[ص 688] هويج : رك جزر

هويج صحرائي : رك شقاقل

ياسمين : ظيان ، ياسمين سفيد ( زنبق ) ، جوهي ( JASMINUM OFFICINALE )

ياسمين سفيد : سوسن آزاد ( نوعي زنبق )

ياسمين دشتي : ( CLEMATIS ANGUSTIFOLIA )

ياقوت : از سنگهاي قيمتي است ( HYACINATHUS )

يبروج : رك مهر گياه

يتوع : نام عمومي گياهاني كه با شكستن شاخه آنها شيرابه‌اي خارج ميشود

يسر : چوبي است سياه رنگ ، چوب بان ( MORINGA PTERYGOSPERMA )

يمسو : رك شوره

يونجه : رك رطبه