زعفران : ( CROCUS SATIVUS )
زعفران الحديد : زنگ آهن ، اكسيد آهن ، رك داروهاي مركب
زفت : صمغ صنوبر ، زمور ، انواع آن زفت يابس ، بحري ، بري و رومي
زلم : رك حرشف
زمج : چرخ ( مرغ شكاري ) ، اوتلكو ( CRECREL )
زمرد : سنگ قيمتي معروف ، نوعي ياقوت ، پنا ( SMORAGBUS )
زمور : رك زفت
زنبق : گل معروف ( IRIS FLORANTINA )
زنجار : معرب زنگار يعني اكسيد مس است و ببعض نمكهاي مس مانند استات مس نيز زنگار گفتهاند
زنجبيل : زنجبيل ، سونتهه ( ZINGIBER OFFICINIALE )
زنجفر : زنجرف ، شنجرف ، شنگرف ، سولفور جيوه ( CINNABRIS )
[ص 658] زنگار : رك زنجار
زنگ آهن : اكسيد آهن دو ظرفيتي
زنگ آهن مدبر :
زنگي دارو : رك اسقولوقندريون
زنيان : هاضوم ، نانخواه ، كسرك ( CARUM COPTIC )
زوفا رطب : ترشح خاصي است كه در دنبه گوسفندان ارمنستان پيدا ميشود و بعضي آنرا چربي پشم ( لانولين ) دانستهاند
زوفا يابس : زوفا ، زنگ آهن مدبر ( HYSSOPUS OFFCINALIS )
زهره : رك مس
زيبق : رك جيوه
زيبق الحلو : كالومل ، قلمل ، جيوه شيرين ، كلرور جيوه
زيتون : درخت زيتون كه از دانهاش روغن زيتون را ميگيرند روغني كه از دانه نارس بدست ميآيد زيت الانفاق و اگر رسيده باشد آنرا زيت الركابي نامند
زيره سفيد : كمون ، زيره سبز ، زيره رومي ( CUMINUM CYMINUM )
زيره دشتي : كمون الكرماني ، زيره كرماني ، باسليقون ، كرويا ، كراويا
زيره رومي : زيره سفيد ، زيره دشتي ( OLEA EUROPAEA )
زيره نبطي : زيره سبز است
[ص 659] ساذج هندي : تيزپات ( LAURUS MALABATHRUM )
ساجي : شناخته نشد
ساسافراس : صاصافراس ( SASAFRAS )
ساطريوس : رك جدوار
سپستان : سبستان ، لسوره ( CORDIA MYXO )
سداب : دو نوع است بري و بستاني ، سانول ( RUTA GRAVEOLENS )
سدر : كنار ، ميوه آن نبق است ، بير ( ZIZIPHUS SPINA CHRISTI )
سرب : الرصاص الاسود
سرخ مرز : عصي الراعي ، بستان افروز ( POLYGONOM EQUISETIFORME )
سرخس : گيل دارو ( DRYOPETRIS FILIXMAS )
سرمق : اسفناج رومي ، قطف ، نوعي سلمه ( ARTRIPLEX HORTENSIS )
سركه : رك خل
سرنج : سليقون ، مخلوطي از پر اكسيد و اكسيد دو ظرفيتي سرب
سرو : نمال ( CUPRESSUS SEMPERVISUS )
سرو تركستاني : سرخدار ، بقولي زرنب ( TAXUS BACCATA )
سرو كوهي : ابهل
سريش : رك اسراش
سعد : مشك زمين ، سعد كوفي ، توبالاغ ، موتهه ، در لهجه كرماني ريشه سلام عليكو ( CYPERUS LONGUS )
[ص 660] سفرجل : رك به
سفيداب سرب : رك اسفيداج
سفيداب قلع : رك اسفيداج
سقز : صمغ بنه
سقمونيا : محموده ، صمغ نوعي نيلوفر ( CONVOLVULUS SCAMMONIA )
سقولوقندريون : رك اسقولوقندريون
سك : عصاره آمله تازه و از داروهاي معطر است
سكبينج : سكبينه ، كندل ( FERULA PERSICA SAGAPENUM )
سكر : شكر ، كهاندو
سكر الرصاص : شكر سرب ، استات سرب
سكر الزحل : شكر سرب ، استات سرب
سكر السليماني : شكر خالص تصفيه شده
سكر العشر : شكرك درخت عشر ( استبرق ) ( CALOTROPIS PROCERA )
السكر النباتي : شكري كه از نباتات بدست ميآيد
السكر المعدني : رك در متن ، پاورقيِ فصلي كه راجع بفساد لثه است
سكنجبين : سركنگبين ممزوجي از سركه و شكر يا شيره و يا عسل است كه انواع آن در داروهاي مركب و فصل مربوط باستعمال آب پنير ذكر شده است
سلحفاة : سنگ پشت ، تسباغه ، كهچوا
[ص 661] سلق : رك چغندر
سلمه : سرمق ، قطف ، حلبوب ( ARTRIPLEX HASTUM )
سليخه : دارچين ختائي ، تج ( CENNAMOMUM CASSIA )
سليقون : رك سرنج
سليماني : رك داراشكنه
سماروغ : رك فطر
سماق : روس ، تماتير ( RHUS CORIARIA )
سماهنگ : رك قثاء الحمار
سمسم : رك حل
سم الفار : انيدريد ارسنيو
سنا مكي : مهار ( CASSIA ACUTIFOLIA )
سنبل : ناردين ، سنبل العصافير ، بال چهر ( HYACINTHUS )
سنبل رومي : نوعي سنبل ( NARDOSTACHYS )
سنبل الطيب : علف گربه ، والريان ( VALERIANA OFFICINIALIS )
سنبل كوهي : نوعي سنبل الطيب ، ريشه والا ( MEUM ATHAMANTICUM )
سنبل هندي : رك انژليكا
سنجد : غبيرا ( PYRUS SORBUS )
سنجد تلخ : زعرور جبلي
سندروس : صمغ سندروس ، كهربا ، چندروس ( THUYA ORIENTALIS )
سنگ جهنم : رك حجر الجهنم
[ص 662] سنگ خدا : رك حجر الرحمن ( داروهاي مركب )
سنگ سرمه : رك اثمد
سنگ مرمر : حجر السطريط ، بلاط
سنگ مغناطيس : اكسيد آهن مغناطيسي ( FE3O4 )
سورنجان : مقيم الزمني ، بربري ( COLCHICUM AUTUMNALE )
سوس : شيرين بيان ، متكي ، ملتهي ( GLYCURRHIZA GLABRA )
سوسن : رك ياسمين ( LILIUM )
سوسن آسماني : رك ايرسا
سوسنبر : سيسنبر
سويق : آرد گندم يا دانه ديگر
سياهدانه : حبة السوداء
سيب : رك تفاح
سير : رك ثوم
سير دشتي : رك ثوم بري
سيسنبر : نمام ، سوسنبر ( THYMUS GLABER )
سيساليوس : باعتقاد بعضي از مؤلفين كاشم و بقول بعضي نمام است
سيلقون : رك سرنج
شابانگ : رك برنوف
شادنج : شادنه ، حجر الدم ، سزكوئي ، اكسيد دوفر ، شادنه [ص 663] شسته آنست كه چند بار آنرا بشويند و خشك كنند و بسايند
شادنج عدسي : شادنهاي است كه قرمز و باندازه عدس ميباشد
شاه بيزك : رك بلادن
شاه بلوط : نوعي بلوط ( CASTANEA VULGARIS )
شاه پسند طبي : رك رعي الحمام ( VERBENA OFFICINIALIS )
شاهتره : شاهترج ، شيطره ، پت پاپره ( FUMARIA OFFICINIALIS )
شاهدانه : شاهدانج ، قنب ، كنب ، حشيش و چرس از اين گياه بدست ميآيد ( CANNABIS SATIVA )
شاهزيره : رك كرويا
شاهسپرم : رك حماحم ( OCIMUM MINIMUM )
شاهي : رك ترتيزك
شب بو : ( MATTHIOLA LIVIDA )
شبت : شويد ، شود ، شويد بري ، سوا ( ANETHUM GRAVEOLENS )
شب يماني : زاج سفيد ، سولفات مضاعف آلومينيم و پتاسيم ، پهتكري ( ALUMEN )
شبدر : رك رطبه
شبرم : گاو كشك ( EUPHORBIA PITHYUSA )
شراب : در زبان عربي بمعني نوشيدني و اصطلاحا بمعني شربت است
[ص 664] شعير : رك جو
شفتالو : رك خوخ
شقاقل : شقاقل ، خشقاقل ، اشقاقل ، گزر بري ، جزر البر ، قرصعنه ، ستالي ، هويج صحرائي ( PASTINACA SCHECACUL )
شك : مرگ موش صنعتي
شكاعي : كنگر خر ، ارتيشو ، اونت كتاره ( ONOPORDUM ACANTHIUM )
شكر : رك سكر ( SUCR )
شكر تيغال : مان گياه ، تيهال ، شوك الجمال ( ECHINOPS PERSICUS )
شكر سرب : رك سكر الرصاص
شكفتج الرصاص : رك مقاله چهارم داروهاي مركب
شلجم : شلغم ، لفت ( BRASSICA NAPUS )
شمر الاخضر : باديان سبز
شمشاد : رك بقس
شمع : موم كه اگر آنرا كاملا تصفيه كنند موم سفيد است
شنبليله : رك حلبه
شنج : رك ريش بز
شند : رك داروهاي مركب شماره ٤٦ حرف شين
شنجرف : شنگرف ، سولفور جيوه
شنگ : رك ريش بز
شوره : شورج ، بارود ، اشوس ، يمسو ، ابقر ، باروت ، نيترات [ص 665] پتاسيم
شوكران : شيكران ، سيكران ( CONIUM MOCULATUM )
شوكة البيضاء : رك حرشف
شوك الجمال : رك شكر تيغال
شوكة المباركة : رك خار مقدس
شونيز : رك حبة السوداء
شويد : رك شبت
شويد بري : رك شبت
شيتره : رك شاهتره
شيح : درمنه ( ARTEMISA ABROTANUM )
شير : لبن
شيرج : بطور مطلق روغن كنجد است و شيرج العنب يعني شيره انگور
شيرخشت : رك ترنجبين
شيرين بيان : رك سوس
صابون : صابون ( پاك كننده معروف )
صاصافراس : رك ساسافراس
صامريوما : گل آفتاب پرست ( ف . م ) ( HELIONTROPE )
صبر زرد : ايليا ، نوعي صمغ است ( ALOE VERRA )
صبر سقوطري : صبري است كه در جزيره سقوطر اقيانوس هند بدست ميآيد
[ص 666] صعتر : آويشن ، اويشم ، كلكليك ، ساتر ( SATUREIA HORTENSIS )
صعتر بستاني : رك مرزه
صعتر دشتي : نوعي آويشن است
صعتر كوهي : نوعي آويشن است
صفصاف : رك بيد
صمغ : شيره درختها است اما در طب صمغ مطلق بمعني صمغ عربي يعني صمغ ام غيلان است ( GUMMI )
صندل : نوعي چوب كه سفيد ، زرد يا سرخ است ، چندن ، چندل ( SANTALUM ALBUM )
صنوبر : درختي شبيه كاج و زينتي است و ميوه آن جلغوزه است ( PINUS HALEPENSIS )
طباشير : رك تباشير ، تباكير ، نوعي سيليكات قليائي
طباق : رك غافت
طحلب : خزه ، عدس الماء ، سوال ( LAMENA MINOR )
طراثيث : طرثوث ، بل ، زب الارض ، گل جاليز ، قارچ مالت ( CYNOMORIUM COCEINEUM )
طراغيون : گياهي استوائي است از تيره فرفيون ( TRAGIUM )
طرخشقوق : كاسني بري ، كاسني صحرائي ( TARAXACUM OFFICINAL )
طرخون : رك ترخون ( ATEMISIA DRACUNEULUS )
طرفا : گز ، اثل ( TAMATRIX GALLICA )
طشوم : رك چشوم
[ص 667] طلح و طلع : رك تمر
طين : خاك ، گِل ، انواع زيادي از گِل كه حاوي مواد شيميائي مختلف ميباشند در پزشكي قديم مصرف داشته از جمله طين ارمني ، طين مختوم ، طين داغستان و طين قيموليا ( گل بوته ) و غيره ( TERRA )
طيون : در المنجد طيون را طباق معرفي كرده و در فرهنگ معين طباق را غافث ذكر نموده است
ظيان : رك ياسمين
عاقرقرحا : گفتهاند ريشه ترخون كوهي است ( ANACYCLUS PYRANTHUM )
عاقول : بقول بعضي شوكة الجمال و نباتي خاردار است
عدس : مرجومك ، مسور ( LENS ESCULANTA )
عدس الماء : رك طحلب
عرطنيثا : رك آذربوي ، بخور مريم ، نوعي اشنان ( CYCLAMEN EUROPEANUM )
عرعر : از انواع سرو كوهي است ( JUNIPERUS COMMUNIS )
عروسك در پرده : كاكنج ، كاكنه ( PHYALIS ALKEKENGI )
عروق الصفر : رك زردچوبه
عسل : انگبين
عشبه : بقولي عشبة النار و بهندي راس گفته ميشود
عشبه مغربيه : رك ياسمين سفيد
عشر : درخت استبرق ، آك ( CALOTROPIS PROCERA )
[ص 668] عقاب : رك نوشادر
عصي الراعي : رك سرخ مرز
عفص : مازو ، مازو پهل ( CYNIPS GALLOE TINCTORIOE )
علف ماهور : بوصير ، گل ماهور ( VERBASCUM )
علك : رك بطم
عليق : رك تمشك
عناب : ( ZIZPHUS SATIVUS )
عنب : رك انگور
عنب الثعلب : رك تاجريزي سياه
عنب الدب : رك بيدو
عنبر : ماده خوشبوئي است كه از نوعي نهنگ بدست ميآيد
عنبر بو : رك جعده
عنزروت : رك انزروت
عنصل : رك اسقيل
عود : مندلي ، لكهي ، و انواع آن عود هندي ، عود قماري و عود صيني است ( AQUILARIA MALACCENSIS )
عود الصليب : گل صد توماني ، فاوانيا ( PAEONIA OFFICINALIS )
غار : دهمشت ( LAURUS NOBILIS )
غارگيلاس : چرم ليوه ( PRUNUS LAUROCERSUS )
غاريقون : رك اغاريقون
[ص 669] غاسول : صابون
غاسول رومي : سنجد تلخ ( واژه نامه گياهي ) ( HIPOPHAE RHAMNOIDES )
غافث : طباق ، گل خله ، قزل يپراق ( AGRIMONIA EUPATORIA )
غبيرا : رك سنجد
غرب : پده ، وسك ، اوجا ( POPULUS EUPHRATICA )
غمغوت : عصاره ريوند ، صمغ درخت گوتافرا ، غمغوت
غوتاغنبا : عصاره ريوند
غوزه : رك جوزق
فاشرا : كرمة البيضاء ، هزار افشان ، الاملك ( BRYONIA ALBA )
فاوانيا : عود الصليب ، گل صد توماني ( PAEONIA OFFICINIALIS )
فجل : رك ترب
فراسيون : حشيشة الكلاب ، گندناي كوهي ( MARRUBIUM VULGARE )
فرصاد : رك توت
فرفخ : رك بقلة الزهراء
فرفيون : رك افربيون
فرنجمشك : پلنگ مشك ، قرنفل بستاني ، انبل ( CALAMINTHAFFA )
فستق : پسته ( PISTACHIA VERRA )
فضه : نقره ( ARGENT )
فطر : سماروغ ، كلاه ديوان ، كيلك ، قارچ ، كمأة ( FUNGI )
فطراساليون : كرفس كوهي ( PEUCECANUM OREOSELINUM )
[ص 670] فلدفيون : رك مقاله چهارم داروهاي مركب
فلفل : پلپل ( PIPER NIGRUM )
فلنجمشك : رك فرنجمشك
فلوس : رك خيارشنبر
فلونيا : رك مقاله چهارم داروهاي مركب
فندق : رك بندق
فو : بيخ سنبل ، چهال گري ( VALERINA PHU )
فوتنج : رك پودنه
فودنج : رك پودنه
فوش دربندي : رك بوش دربندي
فوطاس الكبريت : رك كبد الكبريت ( داروهاي مركب )
فوفل : ( ARECA CATECHU )
فوة الصبغ : فوه ، روناس ، رته ، رك روناس
فيلگوش : لوف ، لوف الحية ، لوف كبير ( ARUM ITALICUM )
قار : قير ، زفت يابس
قارچ : رك فطر
قارچ چمن : رك غاريقون
قازياغي : رك اطريلال
قاسني : رك بارزد
قاقله صغار : هال ، هيل ، آلايچي ( ELETTARIA CARDAMUM )
[ص 671] قاقله كبار : هل باد ، هيل ( AMONOM CARDAMUM )
قاوند : نوعي چربي شبيه پيه و محصول حبشه كه ماهيت آن معلوم نيست
قبج : كبگ
قت : رك قط
قثاء : خيار دراز ، خيارشنگ ، خيار چنبر ، ككري ( CUCUMIS )
قثاء الحمار : خيار زه ، خيار خر ، سماهنگ ( ECBALIUM ELATIRIUM )
قثد : رك خيار ، خيار بالنگ ، خيار سبزه ، خيار بادرنگ ، كهيرا
قداح : بهار نارنج ، شكوفه نارنج ، ماء القداح عرق بهار نارنج است
قدومه : رك تودري
قراصيا : قراسيا ، آلبالو ، آلي بالي ( PRUNUS CERASUS )
قردمانا : كرويا ، زيره دشتي ( LAGOECIA CUMINOIDES )
قرص الظهر : رك بلادر
قرصعنه : رك شقاقل
قرص كمر : رك بلاذر
قرطم : كافشه ، كاجيره ، گلرنگ ، احريض ، كسم كاپهل ، كروكسنبه
قرع : كدو ، دبا ( CUCURBITA MAXIMA )
[ص 672] قرفة القرنفل : بقولي پوست قرنفل و بقولي نوعي قرنفل و در خواص شبيه آنست ت . م
قرمز : رك دود القرمز
قرنفل : قرنفل ، ميخك ( CARYOPHYLLUS AROMATICUS )
قرنفل بستاني : رك فرنجمشك
قسط : كشط ، كسط ، قت ( AUCKLANDIA COSTUS )
قسط حلو : قسط شيرين ، كوشنه ، كت ( COSTUS DOUCE )
قصب : ني ، قابيش ، سركنده ( ARUNDO ARENARIA )
قصب الذريره : ني نهاوندي ، چراتيا
قصدير : قلع ، رك رصاص الابيض
قطا : باقرقره ( مرغي است )
قطران : صمغ ابهل ، صمغ زيتون ( PIX CEDRI LIQUIDA )
قطف : رك سلمه
قطن : پنبه ( GOSSYPIUM HERBACEUM )
قطونا : رك اسفرزه
قلع : قصدير
قلفونيا : كولوفان ، ثفل راتيانجي كه تقطير شود
قلقديس : رك زاج سفيد
قلقطار : زاج زرد
قلقل : بزر انار دشتي ، كوارچكنه
[ص 673] قلمل : جيوه شيرين ، زيبق الحلو ، كالومل ، كلرور جيوه يك ظرفيتي
قلومس : رك تنباكو
قلي - قليا : كربنات دوسود طبيعي كه از سوختن ريشه اشنان توليد ميشود
قنابري : داروئي ناشناخته است بقول بعضي بخند ، بزند يا برغست است
قنب : رك بنگ
قنبيط : رك كرنب
قنبيل : ( ROTTLERA TINCTORIA )
قندران : شيرابه مترشح از شنگ ( LATEX )
قنطوريون : گل گندم ، لوفا ( دو نوع است كبير و صغير ) ( ERYTHRAEA CENTARIUM )
قنه : رك بارزد ( FERULA GALBANI )
قهوه : قهوه ( CAFFEA ARABICA )
قير : رك قار
قيصوم : رك بومادران
قيقهر : رك رال
قيموليا : گلي كه در ساختن بوته از آن استفاده ميشود
قينه قينه : گنه گنه ، كنكينا
كابلي : رك اهليلج
[ص 674] كاج : درخت معروف ( PINUS HALEPENSIS )
كاجيره : رك قرطم
كاسني : هندبا ، كاسني نهري ( CHICORIUM INTYBUS )
كاسني بري : رك طرخشقوق
كاشم : رك انجدان رومي
كافشه : رك قرطم
كاغذ سوخته : كاغذي است كه از لوخ ( بردي ) ساخته باشند و آنرا بسوزانند
كافور : ماده معطر معروف ( CAMPHRE )
كافور قيصوري : كافوري مرغوب است كه محصول هند ميباشد
كاكنج : رك عروسك درپرده
كاه : تبن
كاه مكه : رك اذخر
كاهو : رك خس
كبابه : حب العروس ، كباب چيني ( PIPER CUBEBA )
كبد الكبريت : رك داروهاي مركب : ( گوگرد يك اتمي )
كبر : كور ، شوك الحمار ، كورك ( CAPARIS SPINOSA )
كبريت : گوگرد ، كندهك ، عروس واصل حار ( در علم كيميا ) ( SULPHURUM )
كبيكج : آلاله شرقي ، جل ( RANUNCULUS ASIATICUS )
كتان : كتان ، تيسي ( LINUM USITATISSIMUM )
[ص 675] كتم : وسمه ( ISATIS TINCTORIA )
كتيرا : كثيرا ( ASTRAGALUS GUMMIFER )
كدو : رك قرع
كراث : گندنا ، تره ( ALLIUM PORRUM )
كرچك : رك بيدانجير
كرچك ختائي : رك بيدانجير ختائي ، راه مدبر كردن كرچك ختائي در داروهاي مركب ( حب القولنج ) ذكر شده
كرچك هندي : رك بيدانجير ختائي
كرسنه : گاودانه ، كسنگ ، مژ ( هندي ) ( VICIA ERVILLIA )
كرفس : اجمود ، انواع آن رومي و ختائي است ( APIUM CELLERI )
كرفس كوهي : رك فطراساليون
كرنب : كلم ، قنبيط ، قمريت ( BRASSICA OLERACEA )
كرويا : كراويا ، زيره رومي ، شاهزيره ( CARUM CARVI )
كرويا دشتي : زيره سياه ، زيره كرماني ، قردمانا ( LAGOECIA CUMINOIDES )
كزبره : گشنيز ، جلجلان ، دهنيه ( CARIANDRUM SATIVUM )
كسب : كنجاره ، كنجاله ، تفاله دانههاي روغني
كشت بركشت : نوعي عشقه ، پيچك ، پهيلي ( HELICTERES ISORA )
كشمش : قشمش
كشمش كاوليا : رك دبق
كشوث : زجمول ، گياهي است مانند رشته باريك و زرد رنگ [ص 676] بدون برگ ، امل بيل ، در لهجه كرماني گرگو ناميده ميشود ( CUSCUTA EPITHYMUM )
كف دريا : رك زبد البحر
كلپوره : رك جعده
كلس : رك آهك
كلفوره : رك جعده
كمأة : دنبلان ، فطر ، نوعي قارچ ( BOLETUS EDULIS )
كماذريوس : مانداروي تلخ ، مريم نخودي ( ف . م ) بلوط الارض ( TEUCRIUM CHMAEDRYS )
كمافيطوس : ماش دارو ، كرفس رومي ، ككرونده ( AJUGA CHAMAEPITYS )
كمثري : گلابي ، امرود ، ناشپاتي ( PIRUS COMMUNIS )
كمون : رك زيره
كنجاره : رك كسب
كنجد : رك سمسم
كنجده : رك انزروت
كندر : صمغ معروف و پوسته روي آن را قشار كندر مينامند نوع قرمز آن را كندر نر و سفيد آن را كندر ماده ناميدهاند ( SOSWELIA CARTERIL )
كندش : قندش ، كندس ، نوعي خربق ( TRITICUM SPELTA )
كنگر : رك حرشف
[ص 677] كنگرزد : صمغ كنگر ( GUMMI CYNAREA SCOLYMI )
كنگر سفيد : رك شوكة البيضاء
كنگر فرنگي : ( ONOPORDON ACANTHIUM )
كواريس : رك داروهاي مركب ( ذهب )
كور : رك كبر
كوشنه : رك قسط حلو
كوله پر : رك انجدان رومي
كهربا : صمغ فسيل شده نوعي كاج ( SUCCINUM )
گاودانه : رك كرسنه
گاورس : رك ارزن
گاوشير : رك جاوشير
گاوكشك : رك شبرم
گچ : جبسين ، جص ، سولفات كلسيم ( GYPSUM INUSTUM )
گرمك : رك بطيخ المليون
گز : رك اثل
گزنه : رك انجره
گزمازج : رك جزمازج
گشنيز : رك كزبره
گلاب : ماء الورد ، ماورد
گلابي : رك كمثري
[ص 678] گِل ارمني : نوعي از خاك ارمنستان ( TERRE D,ARMENIE )
گُل انار فارسي : رك جلنار
گلپر : كوله پر ، در ( م . ل ) گلپر در مقابل كاشم ذكر شده كه در فرهنگ معين آن را در مقابل انجدان رومي آورده و گلپر را انجدان سفيد ضبط كرده ( HERACLEUM GUMIFERUM )
گل خله : رك غافث
گِل داغستان : نوعي خاك يا گل است
گُل سرخ : ورد ، ورد الاحمر ( ROSA GALICA )
گل سرخ صحرائي : رك وليك
گل سنگ : رك جوزجندم
گلشكر : رك جلشكر ، داروهاي مركب
گل صد توماني : رك عود صليب
گل عنبر بو : رك جعده
گلقند : رك جلشكر
گل گندم : رك لوفا
گمگوت : رك غوتاغنبا
گندم : رك حنطه
گندنا : رك كراث
گنه گنه : رك قينه قينه ( QUINQUINA )
گورگيا : رك اذخر
[ص 679] گوش موش : رك حشيشة الزجاج
گوگرد : رك كبريت
لؤلؤ : مرواريد ( MARGARITA )
لاذن : لادن ، لادنه ، صمغ قستوس ( LADANUM )
لاجورد : لازورد ، لاژورد ، مخلوطي از فسفاتهاي طبيعي آلومينيم ، آهن ، منيزيم و كلسيم ، لاغيه ( LAPIS LAZULI )
لاك : لك ، نوعي صمغ است كه در هند بدست ميآيد كه براي لاك كردن و مهر و موم نمودن و نيز در رنگرزي از آن استفاده ميكردهاند
لبان : رك كندر
لبلاب صغير : پيچك ، عشقه ( CONVOLVUS ARVENSIS )
لبلاب كبير : نوعي از عشقه ( GRAND LISERON )
لبن : شير است كه انواع آن در تغذيه و تداوي بكار ميرود كه در متن از لبن البنات ( شير زن دختر زائيده ) ، لبن البقر ( شير گاو ) ، لبن المعز ( شير بز ) ، لبن اللقاح ( شير شتر ) ، لبن الاتان ( شير الاغ ) ، لبن الرماك ( شير ماديان ) و لبن النساء ( شير زن ) ياد شده است
لبني : رك ميعه سائله
لبني يابس : ميعهاي كه پخته شده باشد
لحية التيس : رك ريش بز
[ص 680] لسان البقر : رك گاوزبان
لسان الثور : رك گاوزبان
لسان الحمل : رك بارهنگ
لسان العصافير : رك زبان گنجشك
لفاح : مهر گياه
لفت : شلغم
لك : رك لاك
لوئي : رك بردي
لوبيا : ( PHASEOLUS DOLICHOS )
لوخ : رك بردي
لوز : رك بادام
لوف الحية : رك فيلگوش
لوفا : رك قنطوريون
ليمو : ليمون
ماء : بطور مطلق بمعني آب است مگر اينكه بچيزي اضافه شده باشد در متن بمعني عرق و آب هر دو آمده كه اگر منظور از آن روشن بوده در ترجمه آورده شده و گاه روشن نيست مثلا ماء الورد به معني گلاب ميباشد و ماء الهندبا ممكن است عرق كاسني يا آب يعني افشره كاسني ترجمه شود كه بيشتر بمعني عرق كاسني است اما معني ماء الآس كه آب مورد يا عرق [ص 681] آن است درست روشن نيست كه در اين قبيل موارد ماء ( آب ) ترجمه شده است
ماء الاشوس الحاد : اسيد نيتريك
ماء الكبريت الحاد : اسيد سولفوريك
ماء المحدد : رك مقاله چهارم داروهاي مركب
ماء المعدن : رك داروهاي مركب كبد الكبريت
ماء الورد : گلاب
ماء الشعير : رك داروهاي مركب
مارچوبه : هليوم ، هليون ، مارگيا ( ASPARGUS OFFICINIALIS )
مارقشيشا : حجر النور ، پيريت آهن
مازريون : خاماليون ، خضرا ( DAPHNE MEZEREUM )
مازو : رك عفص
ماش هندي : رك حب القلت
ماميثا : خشخاش بحري ( GLAUCIUM CORNICULATUM )
ماميران : قسمي زردچوبه ( CHELIDONIUM MAJUS )
مان گياه : رك شكر تيغال
مانكسيا : مرمر سوخته
ماورد : گلاب
ماهودانه : حب الملوك ( EUPHORBIA LATHYRIS )
ماهي روبيان : ميگو ( PALAEMON SERRATUS )
[ص 682] ماهي زهره : ماهيزهرج ، سم الحوت ( ANAMIRTA PANICULATA )
متروديوس : از داروهاي مركب
محموده : سقمونيا
محلب : رك آلبالو تلخ
مخلصه : گل كتاني ( LINAIRE )
مر : نوعي صمغ ، مر صاف از انواع آن است ( BALSAMODENDRON MYRRHA )
مراره : كيسه صفرا
مرتك : مردار سنگ ، مرداسنج ، اكسيد سرب دوظرفيتي . مردارسنج مغسول يا شسته آن است كه آن را سائيده و هفت روز در آب ميخيسانند و بهم ميزنند و تهنشين را باز بهمين طور ميشويند
مرجان : پايه مرجان دريائي
مرجومك : رك عدس
مردارسنگ : مرتك
مرداسنج : مرتك
مرزنجوش : آذان الفار ، مرزنگوش ، مردقوش ، سرمق ، دونا ( ORIGANUM MAJORANA )
مرزنجوش نبطي : رك آناغاليس
مرسين : رك آس
مرقشيشا : سولفور آهن ، سونا مكهي ( MARCOSITE )
[ص 683] مرگ موش : رك سم الفار
مرو : مرو ماحوز ، مرو ماهور ، مرو خوش ( ORIGANUM MARU )
مرواريد : رك لؤلؤ
مريم نخودي : رك جعده
مريخ : رك آهن
مشك : مسك ، كستوري ماده معطري كه از پوست شكم نوعي آهو بدست ميآيد ( MUSCUS )
مشكطرا مشيع : پونه كوهي ( ORIGANUM EICTAMNUS )
مشكيجه : رك نسرين
مشتري : رك قلع
مشمش : رك زردآلو
مصطكي : علك رومي ، كيه ( GOMME MASTIC )
مصل : رك ترف
مغاث : بيخ انار دشتي ( GLOSSOSTEMON BRUGUIERI )
مغناطيس : اكسيد مغناطيسي آهن ( FE3O4 )
مغيلان : ام غيلان ، ببول ( ACACIA MILOTICA )
مقل : نوعي صمغ است ، گوگل ، مقل مكي صمغ مقل است كه در لهجه كرماني ملك گفته ميشود ( BALSAMODENDRON AFRICANUM )
مقيم الزمني : رك سورنجان
ملح : نمك ، لون كه بطور مطلق بمعناي نمك طعام يا [ص 684] كلرور دوسديم است كه از نظر فيزيكي انواع مختلفي دارد از قبيل ملح تبرزد ، ملح اندراني ، ملح نفطي و غيره
ملح القلي : رك داروهاي مركب
ملح القلي المدبر : رك ملح القلي داروهاي مركب
ملح نباتي : تارتارات دوپتاس خنثي ( پزشكي نامه )
ملوخيا : ملوكيه ، نوعي پنيرك ( CORCHORUS OLITORIUS )
مو : ريشه والا ، سنبل كوهي ( MEUM ATHAMANTICUM )
مورد : رك آس
موسير : رك اسقورديون
موم : رك شمع
موميا : عرق الجبال ، نوعي قير كه از سنگهاي بعضي كوهها خارج ميشود
مويز : رك زبيب
مويزك : رك دبق
مهر گياه : يبروج ، يبروج الصنم ، شابيزك ، لفاح ( MANDRAGORA OFFICINIARUM )
ميبه : شربت به
مي پختج : مي فختخ ، مي پخته ، آب انگور پخته
ميخك : رك قرنفل
ميعه جامده : اشترك ، ميعه خشك يا يابسه ( STYRAX OFFICINAL )
ميعه سائله : لبني ، عسل لبني ، سلارس
[ص 685] ناخن پريان : رك اظفار الطيب
نارجيل : نارگيل ( COCOS NUCIFERA )
نارجيل البحر : نارگيل دريائي ( COCOS SECHELARUM )
ناردين : رك سنبل
نار قيصر : ناكيسر
نارگيل : رك نارجيل
نارگيل دريائي : رك نارجيل دريائي
نارمشك : در ماهيت آن اختلاف است بعقيده پارهاي نام لاتين آن چنين است ( MESUA FERA )
نارنج : ( CITRUS VULGARIS )
نارنجي : نارنگي ( CITRUS NOBULIS )
نانخواه : رك زنيان
نبق : ميوه درخت سدر ( كنار ) ( ZIZIPHUS SPINA CHRISTI )
نحاس : رك مس
نخاله : سبوس ، بهوسي
نخود : رك حمص
ند : رك داروهاي مركب
نرجس : نرگس ( NARCISSUS POETICUS )
نشا : نشاسته معروف
نسرين : مشكيجه ، نسترن صحرائي ، ورد الصيني ، سيوتي ، [ص 686] دليك ( ROSA CANINA )
نطرون : بوره ارمني ، جوش شيرين طبيعي ( د . م )
نعناع : نعنع ، سبزي خوراكي معطر معروف ( MENTHA SATIVA )
نقره : رك فضه
نمام : رك سيسنبر
نمك طعام : رك ملح
نمك قليا : رك ملح القلي
نمك قلياي مدبر : رك ملح القلي المدبر
نمك نباتي : رك ملح نباتي
نوره : رك آهك
نوشادر : كلرور آمونيم
ني : رك قصب
ني بوريا : رك اسل
ني نهاوندي : رك قصب الذريره
نيل : كرنب الماء ( INDIGOFERA TINCTORIA )
نيلوفر : نيلوپهل ( NYMPHAEA LOTUS )
نيلوفر سقمونيا : نوعي نيلوفر كه سقمونيا را از آن ميگيرند
وج : رك اِگِر
ودع : گوش ماهي ، صدفهاي كوچك ( CYPRAEA MONETA )
ورد : برگ گل سرخ
[ص 687] ورد الصيني : رك نسرين
وسمه : رك كتم
وليك ( دليك ) : رك نسرين
هاضوم : رك نانخواه
هزار اسپند : هزار اسفند
هزار بندك : رك عصي الراعي
هزار چشم : رك هوفاريقون
هل : هل صغار ، هال ، هيل ( ELETTARIA CARDAMONUM )
هل باد : هل كبار ، قاقله كبار
هليلج : رك اهليلج
هليله : رك اهليلج
هليمو : ريشه ترشك صحرائي
هليون : رك مارچوبه
هميشه بهار : رك ابرون
هندبا : رك كاسني
هندباء بري : رك طرخشقوق
هندوانه : رك بطيخ الهندي
هندوانه ابوجهل : رك حنظل
هوچووه : رك ابوخلساء
هوفاريقون : مرودشتي ، هزار چشم ( HYPERICUM PERFORATUM )
[ص 688] هويج : رك جزر
هويج صحرائي : رك شقاقل
ياسمين : ظيان ، ياسمين سفيد ( زنبق ) ، جوهي ( JASMINUM OFFICINALE )
ياسمين سفيد : سوسن آزاد ( نوعي زنبق )
ياسمين دشتي : ( CLEMATIS ANGUSTIFOLIA )
ياقوت : از سنگهاي قيمتي است ( HYACINATHUS )
يبروج : رك مهر گياه
يتوع : نام عمومي گياهاني كه با شكستن شاخه آنها شيرابهاي خارج ميشود
يسر : چوبي است سياه رنگ ، چوب بان ( MORINGA PTERYGOSPERMA )
يمسو : رك شوره
يونجه : رك رطبه