[ص 1] مجموعه‌اي ديگر از فتاوي فارسي مرحوم حاج سيد كاظم رشتي (اع)

[ص 2] مجموعه‌اي ديگر از فتاوي فارسي مرحوم حاج سيد كاظم رشتي (اع)

[ص 4] ( بسم الله الرحمن الرحيم )

فتاوي چند است از جناب سيد در خصوص مسائل متفرقه :

مسئله - حائر از قبر مقدس است تا بيست ذراع از هر طرف .

مسئله - تربت را اگر از حاير بردارند بدون قصد شفا در خوردنش عيب نيست و اگر از چهار فرسخ اگر با قصد شفا بردارند جايز است خوردن و اگر براي كوزه ساختن مثلا بردارند حرامست .

مسئله - مشهور در نماز هديه اينست كه در ركعت اول بعد از حمد آية الكرسي تا هم فيها خالدون و در دويم ده بار انا انزلناه بخوانند و در شب اول قبر بگذارند و اول شب تا آخر وقت است .

مسئله - نماز قضا را خواه از خود و خواه از ديگري باجاره يا تبرع در سفر ميتوان كرد و صوم ماه مبارك رمضان جايز نيست و صوم سنتي جايز است .

مسئله - ظرفي يا چيزي كه بحجرات مدرسه يا جاي ديگر مثلا وقف است اگر خصوصيت يكي از آنها معلوم است و صاحب آن حجره را مصرفست در حجره ديگر مصرف نميتوان كرد و اگر يكي از آنها مفقود شود جايز است .

مسئله - نماز سنتي غير نوافل يوميه بعد از دخول وقت و پيش از نماز فريضه ميتوان كرد لكن با كراهت .

مسئله - در تيمم براي مرضي و دزدي بايد مظنه ضرر آب باشد نه شك و وهم و همچنين در خوردن روزه براي مرض مثل درد چشم و درد گلو و نحو ذلك بايد مظنه باشد و در وقت حصول مظنه روزه و غسل و وضو باطل و حرام است .

مسئله - تيمم را بآخر وقت انداختن لازم است هر چند عذرش مرجو الزوال [ص 5] نباشد .

مسئله - سجده سهو براي هر زياده كه در نماز باشد واجب است .

مسئله - پيش از دخول وقت وضو و غسل را سنت نيت كند نه واجب قربت هم كفايت است .

مسئله - در ركعت اول يا دويم مأموم و ركعت سيم و چهارم امام هر گاه مأموم ميتواند حمد و سوره را تمام كند و بامام در ركوع ملحق شود فبها و الا حمد را تنها بخواند و اگر حمد را تنها هم نتواند خواند تمام بكند حمد را و بامام در سجود ملحق شود بعد از ركوع بانفراده .

مسئله - نماز احتياط جزء نماز است پس اگر چيزي كه مبطل نماز است مابين آن و اصل نماز واقع شود نماز باطل ميشود بخلاف سجده سهو كه آن جزء نماز نيست و هر وقت ميتواند بكند هر چند خارج وقت باشد .

مسئله - در نماز احتياط اخفات حمد ضرور است .

مسئله - در ركعت اول يا دويم مأموم و ركعت سيم و چهارم امام بايد مأموم حمد را جهر كند هر گاه امام نشنود صوتش را بسبب بعد يا ازدحام مردم و اگر بشنود بايد اخفات بكند و جاهل اين مسئله احوط اينست كه قضا بكند در خارج وقت و اعاده در وقت .

مسئله - وقتي كه صفوف متقدمه ايستادند براي نماز هر چند تكبيرة الاحرام نگفته باشند اقتداي صفوف متأخره صحيح است .

مسئله - تساوي و تقدم از قبر امام عليه السلام مبطل نماز است در جائي كه قبر مقدس ديده شود .

[ص 6] مسئله - در غسل بيرون شدن از آب ضرور نيست .

مسئله - در وضو اعضاي مسح ضرور نيست كه خشك باشد .

مسئله - يك غسل از اغسال متعدده كافيست همه واجب باشند يا بعضي واجب و بعضي سنت هر گاه قصد بكند همه را و بدون قصد همه اگر يكي واجب باشد و او را قصد كند و اين است معني تداخل اغسال .

مسئله - بسفال و آجر تيمم جايز است با كراهت و سجده هم جايز است .

مسئله - در نماز جهريه وقتي كه مأموم قرائت امام را نشنود حتي همهمه سنت است كه خود قرائت بكند و از آخر سوره آيه نگاه دارد كه اينكه امام تمام كند آنوقت بخواند .

مسئله - هر گاه كسي در نماز اخفاتي جهر كند و بالعكس سهوا در جائي كه بخاطرش بيايد از همانجا جهر كند در جهري و اخفات كند در اخفاتي و از سر گرفتن ضرور نيست .

مسئله - صحيح است ايجاب و قبول از يك نفر در صيغه نكاح و متعه .

مسئله - عقد فضولي جايز است در دائمي و منقطعه موقوف برضاي زوجه است .

مسئله - در صيغه نكاح و متعه اجراي صيغه بتعدي بنفسه كافيست مثلا بگويد انكحت موكلتي نفسي يا نفس موكلي يا بگويد متعت نفس موكلتي نفسي يا متعت موكلتي موكلي يا بالعكس و هم در نكاح و لفظ تزويج به من متعدي ميشود اما بهمين تعدي بنفسه كافيست .

مسئله - مغتفر در نماز زماني كه منحرف شود از قبله سهوا نصف مابين يمين [ص 7] و قبله يا نصف مابين يسار و قبله پس اين در حين تخلي مغتفر نيست بلكه حرامست و در حين استنجا مكره ( مكروه ظ ) است بلكه افضل يمين و يسار است .

مسئله - در كر و جاري و آب چاه تعدد غسل و فشردن ضرور نيست و غساله هم پاك است و در آب قليل تعدد غسل و فشردن مابين غسلتين و بعد از آنها ضرور است پس بنا بر اين غساله بدن و مانند آن از چيزهائي كه فشردن آن ممكن نيست مثل چوب بعد از غسله ثانيه بايد آن قدر صبر بكند كه آنچه متعارفست از ريختن غساله بريزد بعد از آن تري كه باقيست پاك است و قبل از آن پاك نيست .

مسئله - هر گاه در اين صورت مثل اينكه پايش نجس است و دو مرتبه بشويد و در مرتبه ثانيه غساله را بدست يا بدستمال مثلا بگيرد پايش پاك ميشود و دست يا دستمال نجس ميشود .

مسئله - اگر اول استنجا از بول كرد بعد از آن استبرا كرد درين هنگام اگر بللي مشتبهي بيابد اگر حين استبرا پيش از تمام شدن مي‌آيد نجس است و اگر بعد از آن بيايد پاك است .

مسئله - مظنه در هر جا از نماز كه باشد خواه بعد از شك باشد يا ابتدا باشد در هر جزوي كه باشد معمول به و معتبر است خواه در نماز واجبي باشد خواه سنتي در نماز سه ركعتي يا دو ركعتي باشد در عدد ركعات باشد يا در اجزاي نماز .

مسئله - سجده سهو در نماز سنتي نيست هر چند موجبش محقق باشد .

مسئله - اگر مأموم برسد در اثناي نماز ضرور نيست بر او اينكه تحقيق بكند [ص 8] كدام نماز است از نماز يوميه بلكه بايد اين را بداند كه ركعت اول يا ثاني است تا قرائت را ترك كند يا ركعت سيم يا چهارمست تا قرائت كند .

مسئله - هر گاه در نماز سنتي شك كند اگر در عدد ركعات است مختار است در اينكه بنا را بر اقل بگذارد يا بر اكثر و شك در اثنا اگر محلش نگذشته بجا مي‌آورد و اگر گذشته است چيزي بر او نيست .

مسئله - تمكن از استعمال آب ناقض تيمم است مثل ساير نواقض وضو .

مسئله - غسل عبارتست از جريان آب از جزوي بجزو ديگر خودبخود يا بدست مثلا هر چند مثل روغن زدن باشد و مسح عبارتست از عدم جريانش پس بنا بر اين هر گاه در وقت مسح آب دستش بسيار باشد بحيثيتي كه اگر مسح كند غسل بعمل آيد بايد آب دستش را بگيرد يا بمالد بچيزي كه خشك شود تا اقل غسل بعمل نيايد يا بهمان مسح كند و قصد زياده از مسح را نكند بلكه حين مسح غرضش مسح بآن قدر آب باشد كه بآن زياده از مسح بعمل نمي‌آيد و زياده را قصد نكند .

مسئله - كسي كه توي آب باشد و در حين مسح دست را ببرد توي آب و آنجا مسح كند عيب ندارد اما بايد آنكه بعد بسبب داخل شدن آب در دست ميباشد آن را قصد نكند و آب اصلي را قصد كند و آن آب اصلي برسيدن آب ديگر زايل نميشود و همچنين بپوست محل مسح ضرور نيست اما احتياط در همه اينها بهتر است .

مسئله - وقتي كه خون معتاد از حلق مذبوح بيرون آمد مابقي خونها كه در ساير جاهاي بدنست پاك است و حلال هر چند حلق ذبيح شسته نشود مگر [ص 9] اينكه همان كارد را ناشسته بزنند جاي ديگر .

مسئله - خبائث همه حرامست خوردن آن و خبائث آنست كه اكثر خلق و اكثر نفوس از آن استكراه نمايد و هو ما يقبحه او يستكرهه اكثر النفوس مثل بلغمي كه از دماغ يا از سينه مي‌آيد و فضلات بيني و چشم و گوش و كرمها و اشپش و غير ذلك آب دهن ميانه مرد و زن معفو است و از طفل هم عيب ندارد و در غير اينها علما حرام ميدانند هر چند بعضي روايات كراهت مستفاد ميشود لكن احوط اجتنابست مگر اينكه جزئي باشد و مستهلك بشود در ضمن چيز ديگر مثل يك قطره آب دهن در كري از آب يا حبي از آن اما اگر ملاقات كند يك قطره لعاب دهن بكاسه از آب اجتناب بايد كرد و لكن چيزي كه در وقت بريدن لقمه بدندان يا خيار يا ساير ميوها از رطوبة دهن ببقيه آنچه با دندان بريده شده است بماند عيب ندارد و همچنين است قاشق رطوبتي كه باو ميرسد در حين دهن بردن دفعه ديگر قبل از پاك كردن آن رطوبة بدهن بردن عيب ندارد مگر اينكه خيلي باشد بحيثيتي كه محسوس و مشاهد باشد كه آن وقت پاك نيست .

مسئله - اگر بلغم از مخرج خاء كه آخر حلق است بگذرد و باول دهن برسد فرو بردنش حرامست و اگر در ماه رمضان باشد فرو برد بايد كفاره جمع بدهد .

مسئله - اگر كسي در اثناي نماز فعلي يا كلمه را يا حرفي رياء بكند نمازش باطل است و اگر همين خطور رياء باشد و مستقر نباشد يعني فعلي را مثلا براي ريا نكند بلكه وسوسه باشد و برگردد نمازش صحيح است رياء حرفي [ص 10] مثل اينكه يك حرف را خوب از مخرج ادا كند تا ديگري بگويد كه قاري خوبست .

مسئله - وصل بسكون جايز است و لكن احتياط ترك است .

مسئله - ذكر مطلق در ركوع و سجود كافي است .

مسئله - اذن والدين در اكثر اعمال مستحبه شرطست مثلا صوم يا زيارت پس هر گاه مرتكب شود عمل مستحبه مشروطه باذن بشود بعد هر گاه اذن دادند صحيح است و الا باطل است .

مسئله - اذن والدين در نكاح و در تحصيل علم ضروري يعني محتاج اليه ضرور نيست و اگر تحصيل براي غرض دنيوي باشد اذن ايشان شرطست .

مسئله - اگر دست بوالدين نرسد از براي دوري ايشان بدون اذن اعمال مستحبه عيب ندارد اگر امتناع معلوم نباشد .

مسئله - ضرور است تعيين قصر و اتمام در اول نماز .

مسئله - هر گاه كسي عمل را بطمع جنت بكند يا خوف از دوزخ بعضي از علما جايز نميدانند و اين عمل را باطل ميدانند و بعضي ميگويند اگر عارف باشد يعني باين قسم كه عمل را براي طمع يا خوف بكند و بگويد اگر خدا داد آنچه طمع كردم يا نجات داد از آنچه خوف از او كردم فبها و الا باز ميكنم براي اينكه مأمورم بعمل و خدا صاحب چيزهاست عمل اين شخص صحيح و اگر جاهل باشد باين طور كه اين عمل را براي بهشت ميكنم و اگر بدانم كه بهشت نميدهد يا مرا دوزخ ميبرد نمي‌كنم عملش باطل است و اين قول حق است .

[ص 11] مسئله - نافله روز جمعه شش ركعت در حيني كه ظل انسان بيست و هشت قدم باشد و شش ركعت وقتي كه هفت قدم باشد و شش ركعت وقتي كه سه قدم باشد و دو ركعت وقت زوال و بدون ترتيب فضيلتش كمتر است و همه را بعد از ظهر جايز است گذاردن .

مسئله - اگر مهر را طفلي بردارد يا بسبب ديگر تلف شود در اثناي نماز و چيزي كه سجده بر او صحيح باشد بگيرش نيايد نمازش باطل است و جايز نيست سجده كردن بغير ما يصح السجود عليه .

مسئله - بوسيدن دست كسي هر چند فاضل و كامل باشد خالي از احتياط نيست چنانچه حديث باين مضمون وارد شده كه لايتقبل اليد الا لنبي او ما كان لنبي و تفسير كرده‌اند ما كان لنبي را بائمه عليهم السلام و عموم در تفسير خالي از اشكال نيست .

مسئله - اگر كسي در جائي قصد اقامه بكند و قصد سفر كند و از حد ترخص بگذرد باز برگردد قصر ميكند .

مسئله - در نذر اذن والد شرطست و اگر بعيد باشد و از احوالش عدم رضا معلوم شود نذر منعقد نمي‌شود .

مسئله - معاطات مؤاخذه عوض و معوض است در يك وقت و صحيح است غير لازم حتي اينكه احد عوضين تلف شود يا كالتلف و اما اگر مثمن را بگيرد و ثمن را ندهد بدون صيغه تا وعده معين ظاهر اينست كه آن هم مثل معاطات صحيح باشد و غير لازم الا اينكه صيغه بخوانند يا ثمن را بدهند و احد عوضين تلف يا كالتلف شود .

[ص 12] مسئله - در ماه رمضان كسي كه پيش از وقت بوطنش يا بموضعي كه قصد اقامه كند در آنجا برسد جايز است بر او خوردن و سنت است گرفتن و كفايت ميكند از قضا كردن آن روز و احوط اينست كه اگر بخورد در سفر پيش از رسيدن بحد ترخص بخورد نه در آنجا و اگر بعد از ظهر برسد روزه گرفتن جايز نيست و اگر از ظهر بسفر برود بايد بخورد و لكن بعد از رسيدن بحد ترخص و پيش از آن جايز نيست و اگر بعد از ظهر برود واجبست روزه گرفتن .

مسئله - در تركيدن دست و يا ساير اعضاي وضو بسبب گرما يا بغير آن يا در درد چشم تيمم واجب است و جبيره نيست و فرق ميانه جاي جبيره و تيمم آنست كه اگر استعمال آب بهمه يك عضو ضرر برساند واجب است تيمم و الا جبيره است و احوط تقليل جباير است هر قدر كه ممكن باشد و اگر نجس باشد چيزي پاكي بالاي او ميگذارد و در جاي اشتباه جمع ميكند .

مسئله - صلوات فرستادن واجب است در وقت شنيدن اسم مبارك حضرت پيغمبر صلي الله عليه و آله يا لقبش يا كنيه‌اش يا ضميرش يا لفظي كه دلالت بر آن حضرت كند خواه در اثناي نماز واجبي و سنتي باشد و خواه نباشد و اما اگر اسم يا لقب يا لفظ دال بر آن حضرت را به‌بيند واجب نيست .

مسئله - اقتدا بر فاسق و بر سني واجبست در وقت تقيه و بدون تقيه سنت است در جماعت مخالف بخلاف فاسق .

مسئله - هر گاه در حين قرائت يا پيش از آن قصد كند سوره‌اي را و بعد فراموش كند و سوره ديگر بخواند اگر قبل از ركوع بخاطرش آمد عدول كند [ص 13] بسوره كه منظور بود يا همين سوره را با قصد بخواند از اول مگر اينكه آن سوره كه خوانده است معتاد بوده است بر خواندن آن ليكن احتياط بهتر است و اگر بعد از ركوع بخاطرش آيد بر او چيزي نيست .

مسئله - هر گاه معتاد باشد بخواندن قل هو الله احد مثلا بعد از حمد و بخواند او را و غافل باشد در حين خواندن عيب ندارد كه چرا كه عادت قايم مقام قصد است .

مسئله - در تحقيق وطن قصد توطن شرطست فقط نه چيز ديگر از ماندن شش ماه يا بودن ملك او در آنجا .

مسئله - كسي كه مسبوق است در ركعت دوم يا چهارم امام و اول و سيم اوست مستحب است بر او متابعت امام در تشهد و تجافي از ارض باينكه بر سر انگشتان بايستد ضرور نيست ميخواهد تجافي كند ميخواهد بنشيند .

مسئله - نوافل يوميه را در وقت راه رفتن ميتوان كرد و در غير نوافل يوميه معلوم نيست .

مسئله - دو سوره يا زياده در نماز سنتي ميتوان خواند و جايز است ترك سوره اصلا و طمأنينه در نماز سنتي احتياط است يعني بايد بجا آورد احتياطا .

مسئله - در نهار رمضان هر گاه كسي محتلم بشود بول كردن برايش جايز است مادامي كه قطع بخروج مني يا بول نداشته باشد و در فرض قطع بخروج با بول هر گاه در حبس بول مظنه ضرر نداشته باشد با مظنه ضرر باز جواز كردن است .

[ص 14] مسئله - هر چيزي كه جناب شيخ قدس سره در رساله فرموده‌اند جايز است عمل كردن بر او .

مسئله - حد مسافت چهار فرسخ است از براي كسي كه ميان ده برود و برگردد اما اگر ده روز يا زياده قصد ماندن داشته باشد در سر چهار فرسخ كه ده مي‌ماند نماز را تمام ميكند و در اثناي راه جمع ميكند ميان قصر و اتمام احتياطا .

مسئله - تابع حكم متبوع را دارد در قصر و اتمام مگر اينكه تابع خوف مال يا جان داشته باشد از متبوع درين هنگام سفر تابع مباح مي‌شود هر گاه سفر متبوع مباح نباشد .

مسئله - كسي كه سفر را صنعت خود كرده باشد مثل مكاري و ملاح و بريد حكمش اتمامست مطلقا و اما صياد هر گاه صيد را ميكند تفرجا يا از جهة معيشت عيال خود و لكن صنعت كرده است صيد را از جهت معيشت و درين دو صورت تمام ميكند مطلقا خواه قصد مسافت بكند يا نكند اما هر گاه در صورت ثانيه صنعت خود نكرده باشد قصر ميكند هر گاه قصد مسافت بكند اما سياح هر گاه سياحت را از جهة معالجه مرض بكند قصر ميكند هر گاه قصد مسافت بكند و هر گاه از جهة خوشگذراني باشد تمام ميكند هر چند قصد مسافت كرده باشد .

مسئله - در طهارت غساله استنجا فرق مابين بول و غايط ندارد بشرط عدم تعدي .

مسئله - هر گاه حبي نجس بشود بآب قليل او را ميتوان شست بحيثيتي كه [ص 15] آب ميريزند باطراف حب تا غساله در تهش جمع مي‌شود با كاسه يا كهنه غساله را برمي‌دارند بشرطي كه بايد در حين عود كاسه يا كهنه پاك باشد از جهة اينكه با غساله نجس شده است بايد بشويند بعد داخل حب كنند اما تطهير كاسه بآب قليل مثلا هر گاه آب از ابريق و امثال قدري بكاسه بريزند و حركت دهند تا آب بهمه جاي نجس برسد بعد بريزند پاك مي‌شود هر گاه با بول نجس شود دو دفعه اين كار را ميكنند پاك مي‌شود و همچنين اگر دست نجس شود با دست ديگر آب بريزي مثل رخت فشار بدهي تا غساله رد بشود پاك مي‌شود .

مسئله - هر گاه در جائي شش ماه نماز را تمام كرده باشد و ملك هم داشته باشد مطلقا خانه يا مزرعه يا امثال آن نماز را تمام ميكند و هر گاه كسي با قصد توطن بماند در جائي هر گاه شش ماه با اين قصد بماند تمام ميكند در حين رسيدن بآنجا هر گاه خلع قصد توطن را نكرده باشد يا قصد عدم توطن در آنجا اما هر گاه كمتر از شش ماه بماند هر گاه قصد توطن نداشته باشد قصر مي‌كند و هر گاه قصد توطن داشته باشد نميدانم احتياطا جمع كند تا اينكه بنظر برسد .

مسئله - معتبر در موالات و ترتيب وضو عدم جفاف عضو سابق است پس بنا بر اين هر گاه رو را در جائي بشويد و دست راست را در جائي ديگر و دست چپ را جاي ديگر ضرر نميرساند بشرط عدم جفاف سابق .

( نام كاتب اين فتاوي ميرزا ابراهيم اصفهاني است و آن را بعد از نوشتن ترجمه مختصر حيدريه در همان مجموعه نوشته است و تاريخ كتابت آن رساله ٢٦ شوال ١٢٤٢ بوده است . بعض حواشي هم بر اين فتاوي نوشته است كه معلوم نيست از كيست و لذا نقل نشد )

[ص 16]